زمین‌شیمی و سنگ‌زایی روانه‌های آلکالی‌الیوین‌بازالت کواترنری قزلحصار (شمال‌خاوری همدان، ایران)

الیوین‌بازالت‌های کواترنری قزلحصار در 2 کیلومتری جنوب‌باختری روستای قزلحصار، 60 کیلومتری شمال‌خاوری شهر همدان و در ‌پهنه‌ زمین‌شناسی و زمین‌ساختی سنندجسیرجان رخنمون دارند. این سنگ‌ها به‌صورت روانه‌های افقی تیره به ضخامت نزدیک به 20 متر روی نهشته‌های کواترنری جای گرفته‌اند. فنوکریست‌های آنها از الیوین و کلینوپیروکسن‌های غالباً شکل‌دار تشکیل شده‌اند. خمیره‌ سنگ دربردارنده‌ شیشه، لوسیت، نفلین و میکرولیت‌های پیروکسن ‌است. در این سنگ‌ها بافت‌های پورفیری، ویتروفیری و گلومروپورفیری رایج هستند. بازالت‌های قزلحصار تحت‌اشباع از سیلیس هستند و ‌سرشت آلکالن دارند. دیوپسید، هماتیت، انورتیت، آلبیت، ارتوکلاز، ±هیپرستن، ±الیوین، ±نفلین و ±کوارتز از کانی‌های نورم بازالت‌های قزلحصار هستند. در الگوهای بهنجارشده‌ عنصرهای خاکی کمیاب، غنی‌شدگی از عنصرهای خاکی کمیاب سبک (lrees) نسبت به عنصرهای خاکی کمیاب سنگین (hrees) دیده می‌شود. میزان تفکیک میان عنصرهای خاکی کمیاب سبک و عنصرهای خاکی کمیاب سنگین (43/43 05/37 lan/ybn=) آنها کمابیش بالاست. در این سنگ‌ها، عنصرهای با قدرت میدان بالا (hfse) مانند nb، ta، zr، ti و p و عنصر rb آنومالی منفی و عنصرهای لیتوفیل بزرگ یون (lile) مانند pb و ba و برخی عنصرهای دیگر مانند th، la، ce، nd و sm آنومالی مثبت دارند. ویژگی‌های زمین‌شیمیایی روانه‌های آتشفشانی قزلحصار و پارامترهای عنصرهای کمیاب آنها مانند nb∆ نشان می‌دهد ماگمای این سنگ‌ها از ذوب‌بخشی درجه پایین یک منبع گوشته‌ای گارنت‌دار غنی‌شده خاستگاه گرفته‌اند و فرایند تبلوربخشی در ‌سرشت زمین‌شیمیایی آنها نقش داشته ‌است. این سنگ‌ها ویژگی‌های بازالت‌های آلکالن درون‌صفحه‌ای قاره‌ای را دارند.

Geochemistry and petrogenesis of Ghezelhesar Quaternary alkali olivine basalt flows (NE Hamedan, Iran)

The Ghezelhesar alkali olivine basalt flows as dark horizontal flows with about 20 m thickness covered the Quaternary deposits, 2 km southwest of Ghezelhesar village, 60 km northeast of Hamedan and in the SanandajSirjan geological and tectonic zone. The phenocrysts of these rocks are olivine and clinopyroxene often as euhedral crystals and common porphyritic, vitrophyritic and glomeroporphyric textures. The matrix of the rocks studied formed from volcanic glass, leucite, nepheline and microliths of pyroxene. The Ghezelhesar basalts, with continental within plate alkaline nature, are silicaunder saturated and characterized by normative minerals of Diopside, Hematite, Anorthite, Albite, Orthoclase, ±Hypersthene, ±Olivine, ±Nepheline, and ±Quartz. REE normalized patterns show enrichment in LREEs rather than HREEs and fractionation between LREE and HREE is relatively high (LaN/YbN = 37.05–43.43). A negative anomaly in High Field Strength Elements (Nb, Ta, Zr, Ti, P, and Rb) and positive anomaly in Large Ion Lithophile Elements (i.e. Ba, Pb) and elements such as Th, La, Ce, Nd, and Sm are remarkable geochemical features of the rocks under study. These criteria along with parameters of their trace elements such as the ∆Nb indicate that the parent magma of the rocks under investigation derived from the lowgrade degree partial melting of an enriched garnetmantle, and the fractional crystallization has affected their chemical properties.