کانی‏‌شناسی و زمین‏‌‌شیمی دایک‏‌های مافیک توالی ‏‏‌گوشته‏‏‌‌ای مجموعه‌ افیولیتی جنوب سلطان‏‌آباد (شمال‏‌خاوری سبزوار)

از ویژگی‏‌های آشکار توالی ‏‏‌گوشته‏‏‌‌ای مجموعه‌ افیولیتی جنوب سلطان‏‌آباد، وجود دایک‏‌های دلریتی، میکروگابرویی، هورنبلندگابرویی، پگماتوییدی و گابرونوریتی است. روند دایک‏‌ها بیشتر خاوری باختری است و در پی دگرریختی، برخی از آنها ساختار بودین دومینویی نشان می‏‌دهند. پلاژیوکلاز و کلینوپیروکسن کانی‏‌های اصلی سازنده‌ دایک‏‌های پگماتوییدی و دلریتی هستند. در دایک‏‌های هورنبلندگابرویی، افزون‏‌‌بر کلینوپیروکسن و پلاژیوکلاز، آمفیبول ماگمایی نیز دیده می‏‌شود. دایک‏‌های گابرونوریتی دربردارنده‌ کانی‏‌های کلینوپیروکسن، ارتوپیروکسن و پلاژیوکلاز هستند. دایک‏‌های میکروگابرویی نیز دربردارنده‌ آمفیبول ثانویه و پلاژیوکلاز هستند. در بیشتر دایک‏‌ها، کلینوپیروکسن در حال جایگزینی با آمفیبول است. دارابودن آمفیبول ماگمایی و ارتوپیروکسن، بافت پگماتوییدی، تبلور پیروکسن پیش از پلاژیوکلاز و ترکیب سرشار از آنورتیت پلاژیوکلاز نشان‌دهنده‌ مشارکت آب در پیدایش ماگما هستند. الگوی نمودار عنکبوتی چندعنصری برای بیشتر نمونه‏‌ها با جایگاه بالای پهنه‌ فرورانش و بازالت‏‌های پیش‌کمانی سنوزوییک شباهت چشمگیری نشان‏ می‏‌دهد. برپایه‌ نمودار‏‏‌های رده‏‌‌بندی و شناسایی جایگاه زمین‏‌‌ساختی، بیشتر دایک‏‌ها ویژگی‏‌های زمین‏‌‌شیمیایی بازالت توله‏‌ایتیِ نزدیک به شیمی بازالت جزیره‏‌های کمانی و بونینیتی نشان می‏‌دهند. سه نمونه سرشت آلکالن درون‌صفحه‏‏‌‌ای دارند و ازاین‏‌‌رو، از ذوب سنگ خاستگاه غنی‌شده‌ ‏‏‌گوشته‏‏‌‌ای زیرین سرچشمه گرفته‏‌اند. توالی ترکیبی از توله‏‌ایتی و بونینیتی به‌سوی آلکالن چه‌بسا نشانه‌ مشارکت سنگ خاستگاه ‏‏‌گوشته‏‏‌‌ای متفاوت هنگام روند تکاملی پهنه‌ فرورانش در کرتاسه‌ پسین است.

Mineralogy and geochemistry of the mafic dikes in the mantle sequence of ophiolitic complex from southof Soltan Abad (north east of Sabzevar)

The occurrence of doleritic, microgabbroic, hornblende gabbroic, pegmatoidic and gabbronoritic dikes is the conspicuous characteristics of mantle sequences of the ophiolitic complex from south Soltan Abad. Dikes trend is mostly western eastern and because of deformation, some display boudin domino structure. Pegmatoidic and doleritic dikes contain clinopyroxene and plagioclase minerals. Magmatic amphibole is observed in addition to clinopyroxene and plagioclase in the hornblende gabbroic dikes. There are plagioclase, clinopyroxene and orthopyroxene in the gabbronoritic dikes. Microgabbroic dikes include plagioclase and secondary amphibole. Clinopyroxene is replacing by amphiboles in the most dikes. Occurrence of orthopyroxene and magmatic amphibole, pegmatoidic texture, pyroxene crystallization prior to plagioclase and anorthite rich composition of the plagioclase indicate water participation in the magma genesis. The pattern of the multi element spider diagram of the most investigated samples shows noticeable resemblance to the suprasubduction ophiolites and Cenozoic fore arc basalts. Hornblende gabbroic and doleritic dikes are alkali basalt, so derived from enriched lower mantle source rock. However, the others exhibit geochemical signatures of tholeiitic basalt with arc island affinity. Hence based on these documents, mafic ultramafic complex of south Soltan Abad represents oceanic lithosphere of forearc from suprasubduction zone setting. According to the classification and tectonic setting discrimination diagrams, most dikes exhibit geochemical characteristics of tholeiitic basalt with boninitic and island arc affinity. Hornblende gabbroic and doleritic dikes encompass alkali nature, so they have derived via melting of source rock from lower enriched mantle. The compositional sequence, probably represents incorporation of various mantle source rock during the evolutionary trend of the subduction zone at late Cretaceous.