تجربۀ زیستۀ زنان از فرایند دادرسی طلاق در شهر تهران

افزایش نرخ طلاق در ایران همراه با طولانی‌شدن فرایند دادرسی و چالش‌های حقوقی و اجتماعی مرتبط، طلاق را به یک مسئلۀ اجتماعی برجسته تبدیل کرده است. این پژوهش کیفی، با استفاده از روش تحلیل روایت، تجربۀ زیسته زنان تهرانی در فرایند دادرسی طلاق را بررسی کرده است. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با 15 زن مطلقه یا در شُرف طلاق جمع‌آوری شد که بین سال‌های 1399 تا 1402 در تهران مراحل طلاق را طی کرده‌اند. نمونه‌گیری هدفمند تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت. تحلیل روایت‌ها، یافته‌ها را در چهار موقعیت کلیدی دسته‌بندی کرد: 1) شروع زندگی خانوادگی، شامل سبک‌های آشنایی (سنتی، دوستی، واسطه‌ای)؛ 2) بسترسازهای جدایی، مانند اعتیاد، خیانت و اختلالات روانی یا جنسی همسر؛ 3) فرایند دادرسی، متاثر از اطالۀ دادرسی، قوانین مردسالارانه و رفتارهای ناپسند قضایی؛ 4) کشاکش حقوقی برای جدایی، شامل جدایی توافقی، بخشیدن مهریه و بازخوردهای متنوع از دادرسی. نتایج نشان داد که عوامل ساختاری (مانند اطالۀ دادرسی و نابرابری‌های جنسیتی در قوانین)، فرهنگی (مانند انگ‌های اجتماعی) و فردی (مانند حمایت خانوادگی، حضور وکیل و نحوۀ صحبت‌کردن و حضور زنان در جلسات دادگاه) نقش مهمی در تجربه زنان از روند رسیدگی به پرونده‌های طلاق و دادرسی دارند. این یافته‌ها، با تاکید بر فرسایندگی فرایند طلاق برای زنان، ضرورت اصلاحات حقوقی، تقویت حمایت‌های اجتماعی و کاهش تبعیض جنسیتی در نظام قضایی را برجسته می‌کنند. مطالعه حاضر به فهم عمیق‌تر نابرابری‌های جنسیتی در نهادهای حقوقی کمک کرده و زمینه‌ساز پیشنهادهایی برای سیاست‌گذاری در راستای حمایت از زنان مطلقه است. 

women's lived experience of the divorce proceedings in tehran

in recent years, due to the increase in the volume of divorce cases in the courts, we have witnessed the lengthening of the processing of these cases and the challenges that people face with this issue; the challenges are not limited to the delay of the proceedings, and other issues also occur during the course of the proceedings. the aim of the research is to examine the proceedings process and the challenges that women typically face in this process; by examining the challenges and interviewing tehrani women, we seek to increase people’s knowledge and awareness of the proceedings process so that they can go through this process quickly and safely. this research is qualitative and uses the narrative analysis method. to collect information, we used semi-structured interviews and, with the help of purposeful sampling, 15 women were interviewed. the findings are categorized into four sections: the situation of starting family life, the situation of deciding to separate, the situation of the divorce proceedings, and the situation of legal conflict for separation; in the first situation, how the couple met was examined; in the second situation, points were made about addiction, infidelity, and the spouse’s mental and sexual disorders; in the third situation, the delay of the proceedings, patriarchal laws, the behavior of the judicial forces, and related matters were explored; and in the last situation, the consensual separation, the forgiveness of dowry, and the feedback of individuals from the proceedings were examined. the results show that having a lawyer, family support, the delay of the proceedings, the way women speak, and the presence of women in court sessions have an impact on the process of divorce cases and proceedings.