اثر نانوکود ارگانیک و اسید فولویک بر عملکرد، ترکیب اسیدهای آمینه و درصد پروتئین دانه گندم در شرایط کم‌‌آبی

پژوهش حاضر به منظور بررسی اثر نانوکود ارگانیک و اسید فولویک بر عملکرد، ترکیب اسیدهای آمینه و درصد پروتئین دانه گندم در شرایط کم آبی به صورت طرح اسپلیت پلات فاکتوریل در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی در سه تکرار در سال زراعی 1403-1402 در مزرعه مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان اردبیل (مغان) اجرا شد. تیمارها شامل آبیاری به عنوان فاکتور اصلی در سه سطح (بدون آبیاری (دیم)، آبیاری تکمیلی در مرحله خوشه دهی و آبیاری کامل) و فاکتورهای فرعی شامل پیش تیمار بذور با نانوکود ارگانیک (بدون کاربرد و کاربرد پیش تیمار بذور با غلظت یک در هزار) و محلول پاشی اسید فولویک با غلظت های (0، 5 و 10 گرم در لیتر) در زمان های پنجه دهی، گلدهی و پرشدن دانه و دو رقم گندم {رقم آبی (تکتاز) و رقم دیم (آفتاب)} بود. تجزیه واریانس داده ها نشان داد که اثر اصلی تیمارهای آزمایش در همه صفات معنی دار بود. برهم کنش سه گانه آبیاری × رقم × پیش تیمار نانوکود ارگانیک بر میزان اسیدهای آمینه ضروری مورد مطالعه (والین، ایزولوسین، لوسین، ترئونین، متیونین، لیزین و فنیل آلانین) معنی دار بود. بیش ترین میزان اسیدهای آمینه ضروری در ترکیب تیماری بدون آبیاری × پیش تیمار بذور با نانوکود ارگانیک × رقم آفتاب به میزان 6192.55 میلی گرم در 100 گرم و کم ترین آن در ترکیب تیماری آبیاری کامل × بدون کاربرد پیش تیمار بذور با نانوکود ارگانیک × رقم تکتاز به میزان 3638.85 میلی گرم در 100 گرم به دست آمد. تیمار بدون آبیاری بیش ترین (16.64 درصد) و تیمار آبیاری کامل کم ترین (13.56 درصد) درصد پروتئین دانه را داشت. برهم کنش آبیاری × پیش تیمار نانوکود ارگانیک × محلول پاشی اسید فولویک در هر دو رقم سبب افزایش معنی دار عملکرد دانه نسبت به تیمار شاهد شد. به طوری که بیش ترین میزان عملکرد دانه در ترکیب تیماری آبیاری کامل × پیش تیمار بذور با نانوکود ارگانیک × محلول پاشی اسید فولویک با غلظت 10 گرم در لیتر × رقم تکتاز  به میزان 6082.25 کیلوگرم در هکتار به دست آمد. لذا، توصیه می شود جهت افزایش میزان اسیدهای آمینه، درصد پروتئین دانه و عملکرد محصول گندم در شرایط مختلف آبیاری، در این مناطق و اقلیم های مشابه از پیش تیمار نانوکود ارگانیک و محلول پاشی 10 گرم در لیتر اسید فولویک استفاده گردد.

the effect of organic nanofertilizer and fulvic acid on yield, amino acids composition and protein percentage of wheat grain under water deficit conditions

the present research was conducted in order to investigate the effect of organic nanofertilizer and fulvic acid on yield, amino acids composition and protein percentage of wheat grain under water deficit conditions, as a split plot factorial based on randomized complete block design with three replications during growth seasons of 2023- 2024 in the farm of the research and education center for agriculture and natural resources in ardabil province (moghan). the treatments was include irrigation as the main factor in three levels (without irrigation (rainfed), supplemental irrigation at the stage of clustering and full irrigation) and secondary factors including of seeds priming with organic nanofertilizer (without application and application of seeds priming with a concentration of one per thousand) and spraying fulvic acid with concentrations (0, 5 and 10 grams per liter) at the time of tillering, flowering and seed filling and two cultivars of wheat {irrigated cultivar (taktaz) and rainfed cultivar (aftab)}. the variance analysis of the data showed that the main effect of the experimental treatments was significant in all traits. the triple interaction of irrigation × cultivar × organic nanofertilizer priming on the content of essential amino acids studied (valine, isoleucine, leucine, threonine, methionine, lysine and phenylalanine) was significant. the highest content of essential amino acids in the treatment combination without irrigation × seeds priming with organic nanofertilizer × aftab cultivar was 6192.55 mg/100 grams and the lowest in the treatment combination full irrigation × without application of seeds priming with organic nanofertilizer × taktaz cultivar was 3638.85 mg/100 grams. the treatment without irrigation had the highest (16.64%) and the full irrigation treatment had the lowest (13.56%) percentage of seed protein. the interaction of irrigation × organic nanofertilizer priming × fulvic acid foliar spraying in both cultivars caused a significant increase in grain yield compared to the control treatment. so that the highest content of seed yield was obtained in treatment combination full irrigation × seeds priming with organic nanofertilizer × foliar spraying of fulvic acid with a concentration of 10 grams per liter × taktaz cultivar at the rate of 6082.25 kg/hectare. therefore, it is recommended to use organic nanofertilizer priming and foliar spraying of 10 grams per liter of fulvic acid in order to increase the content of amino acids, grain protein percentage and yield of wheat crop in different irrigation conditions in these regions and similar climates.