برآورد سطح پهنه‌های مناسب توسعه کاشت بادام (amygdalus communis l.) دیم در استان فارس با بهره‌گیری از سامانه اطلاعات جغرافیایی (gis)

تجزیه و تحلیل تناسب زمین به پیش نیازی برای استفاده بهینه از منابع موجود زمین برای استفاده پایدار از اراضی با توجه به توانمندی آن ها تبدیل شده است. هدف از این مطالعه، برآورد سطح پهنه های مناسب توسعه کاشت بادام (.amygdalus communis l) دیم در استان فارس با ادغام الگوریتم تحلیل سلسله مراتبی (ahp) - فازی با سامانه اطلاعات جغرافیایی (gis) است. با استفاده از ahp، وزن چهار معیار (شامل اقلیمی، توپوگرافی، سازگاری محیطی و اجتماعی- اقتصادی) و 14 زیرمعیار موثر بر کاشت بادام دیم تعیین شد. براساس یافته ها، میانگین بارش سالیانه به‌عنوان مهم‌ترین زیرمعیار برای کاشت درخت بادام دیم تعیین شد و پس از آن، به‌ترتیب زیرمعیارهای ارتفاع، میانگین دمای رشد جوانه، رطوبت نسبی مرحله گل‌دهی از اهمیت بیشتری برخوردار بودند. پس از فازی سازی نقشه ها و ترکیب امتیازهای فازی و وزن های به‌دست آمده، نقشه های موضوعی برای هر یک از معیارها ارائه شد. بررسی نقشه ها نشان داد که مهم‌ترین معیارهای محدودکننده برای کاشت بادام دیم در استان فارس شامل شرایط اقلیمی (بارش، میانگین حداقل دمای مرحله گل‌دهی، میانگین دمای تشکیل میوه و مرحله رسیدن) و توپوگرافی (درصد شیب و ارتفاع) است. براساس یافته ها، استان فارس از پتانسیل مطلوبی برای کاشت بادام دیم برخوردار می باشد، به گونه ای که اراضی بسیار مناسب، مناسب و نسبتاً مناسب برای کاشت بادام به‌ترتیب 9.02، 16.46 و 21.63 درصد از مساحت استان را شامل می شود. تناسب 17.09 درصد از استان فارس اندک بوده و 5.01 درصد برای کاشت بادام نامناسب می باشد. همچنین 30.79 درصد از کل سطح استان فارس به‌دلیل نوع کاربری اراضی برای کاشت بادام پیشنهاد نمی شود. به‌طور کلی، تحلیل نقشه تناسب نهایی نشان داد که نواحی شمال غربی، غرب و جنوب غربی استان فارس از توانمندی مناسب و نواحی جنوب شرقی استان فارس از توانمندی نامناسبی برای کاشت درخت بادام دیم برخوردار هستند.

estimating suitable areas for dry almond (amygdalus communis l.) cultivation development in fars province using geographic information system (gis)

introductiondrought stress is one of the major environmental stresses affecting more than 60% of iran’s area. the use of drought resistant plants, especially almonds (amygdalus communis l.)  that grow in hilly areas with calcareous and stony soils, is of great importance. iran is recognized as the fifth largest almond producer in the world. almond cultivation not only has high nutritional value but can also contribute to ecosystem improvement, increase farmers’ income, and create job opportunities. fars province is one of the suitable regions for almond cultivation, ranking first in terms of under cultivation of dry almonds and sixth in terms of under cultivation of irrigated almonds. however, almond performance in this province is not satisfactory and is positioned lower. it appears that the province has not fully utilized its potential, and almond cultivation in many suitable lands has been neglected. therefore, this study focuses on analyzing land suitability for almond cultivation in fars province by integrating the analytic hierarchy process (ahp) and fuzzy algorithm with geographic information system (gis).materials and methodsin order to estimate the extent of suitable areas for dry almond cultivation in fars province, four criteria (including climatic, topographic, environmental adaptation, and socio-economic) and 14 sub-criteria were used. these sub-criteria include elevation, land slope, slope aspects, land use, soil texture, seedling growth temperature, minimum temperature during flowering stage, relative humidity flowering stage, growth cycle temperature, fruit formation and ripening stage temperature, mean annual precipitation, distance from the road, distance from water levels and distance from population centers. the weights of criteria and sub-criteria in the study were calculated using the analytic hierarchy process (ahp) process and expert choice software. after fuzzy mapping and combining fuzzy scores with the weights obtained from the ahp analysis, the fuzzy overlay algorithm was used to overlay different thematic layers (climatic, topographic, socio-economic, environmental adaptation). finally, the map estimating the extent of suitable areas for almond cultivation was classified into five classes.results and discussion in this research, suitable areas for almond cultivation have been identified using analytic hierarchy process (ahp) and gis. these areas were selected based on 14 different sub-criteria. the findings identified mean annual precipitation as the most critical sub-criterion for almond tree cultivation, followed by elevation, mean seedling growth temperature, and relative humidity during the flowering stage. after fuzzifying the maps and combining the fuzzy scores with the assigned weights, thematic maps were generated for each criterion. analysis of these maps revealed that the most limiting factors for almond cultivation in fars province are climatic conditions (including precipitation, mean minimum temperature during the flowering stage, and temperatures during the fruit formation and ripening stages) and topography (slope percentage and elevation). despite these limitations, the study found that fars province has significant potential for dry almond cultivation. specifically, the study determined that highly suitable, suitable, and moderately suitable lands for almond cultivation account for 9.02%, 16.46%, and 21.63% of the province’s area, respectively. the highly suitable zones, covering approximately 9.02% of the province, are particularly favorable for almond cultivation. additionally, suitable and moderately suitable zones make up 16.46% and 21.63% of the region’s area, respectively, further supporting the potential for almond farming in the province. however, the suitability of about 17.09% of the region for almond cultivation is low, and 5.01% of the province area is unsuitable for almond cultivation.