فراتحلیل اثر مقادیر مختلف کودهای دامی، شیمیایی (نیتروژن) و زیستی بر برخی صفات کمّی و کیفی آویشن باغی (thymus vulgaris l.)

این مسئله که چگونه می‌توان مطالعات پژوهشی مستقل از یکدیگر را گرد هم آورد و تفسیر کرد، یک سوال اساسی و مهم در همه علوم است. استفاده از تکنیک فراتحلیل به پژوهشگران این امکان را می‌دهد که در مقایسه با یک مطالعه و یا مداخله واحد یا منفرد به شناختی بیشتر از پدیده‌های مورد نظر برسند. جنس آویشن (thymus) از خانواده نعناعیان (lamiaceae) دارای بیش از 215 گونه در جهان است که 18 گونه آن در ایران شناسایی شده است. آویشن باغی (thymus vulgaris l.) گیاهی چند ساله، بوته‌ای، پوششی، نیمه‌همیشه‌سبز و بومی منطقه اروپا و مدیترانه بوده و از قدرت سازگاری محیطی گسترده‌ای برخوردار است. در سال‌های گذشته، مطالعات زیادی روی گیاه آویشن صورت گرفته است که گاه نتایج متناقضی نیز داشته‌اند. بدین منظور مقاله ها، گزارش های پژوهشی و پایان نامه های دانشجویی با استفاده از واژه های کلیدی مرتبط با صفات مهم کمّی و کیفی آویشن مرور شد. پس از کنترل کیفی، از میان 250 مقاله، تعداد 60 مقاله فارسی و 28 مقاله انگلیسی انتخاب گردید و در نهایت، 15 مقاله با 53 اندازه اثر برای مقادیر مختلف کود‌های گاوی و 49 اندازه اثر برای کودهای شیمیایی و زیستی بر صفات، وزن خشک، درصد اسانس و عملکرد روغن ثبت و مورد تجزیه فراتحلیل قرارگرفت. نتایج فراتحلیل نشان می‌دهد که مطالعات اثر 30 تن کود گاوی در هکتار با اندازه اثر (0.502 =g) برای وزن خشک و (0.482 =g) برای عملکرد روغن افزایشی و مثبت بودند و با اطمینان 99 درصد (0.01≥p) برای صفات ذکرشده معنی‌دار شدند. این مطالعات براساس شاخصi2 برای وزن خشک (79.48 =i2) و برای عملکرد روغن (86.79 =i2) ناهمگن بودند و پس از رسم نمودار قیفی و انجام آزمون بگ و مازومدار، تقارن و عدم خطای انتشار آن‌ها مشاهده گردید. و نتایج به‌دست آمده قابل توصیه می‌باشد. مطالعات اثر کود شیمیایی (نیتروژن) فقط بر افزایش عملکرد وزن خشک با اندازه اثر (0.614=g) افزایشی، مثبت و معنی‌دار شده است (0.01≥p). این مطالعات براساس شاخصi2 برای وزن خشک (93.79 =i2) ناهمگن بودند و پس از رسم نمودار قیفی و انجام آزمون بگ و مازومدار، تقارن و عدم خطای انتشار آن‌ها مشاهده گردید و نتایج به‌دست آمده قابل توصیه می‌باشد. مطالعات اثر کود‌های زیستی به‌ترتیب با اندازه اثر (0.789=g) بر وزن خشک، (0.773=g) بر عملکرد روغن و (0.593=g) بر درصد اسانس تاثیر افزایشی و مثبت داشتند و معنی‌دار شده است (0.01≥p). این مطالعات براساس شاخصi2 برای عملکرد روغن (83.34 =i2) و درصد اسانس (77.71 =i2) ناهمگن و متقارن بودند و خطای انتشار نداشته و نتایج آن قابل توصیه می‌باشد. صفاتی که معنی‌دار نشدند یا مطالعات آن‌ها از تقارن برخوردار نبودند، در همه تیمارهای مورد بررسی نیاز به انجام مطالعات با دقت بالاتر برای توصیه دارند.

meta-analysis of the effect of different amounts of cow manure, chemical (nitrogen), and biological fertilizers on some quantitative and qualitative traits of (thymus vulgaris l.)

introduction the inadequacy of the results of a single study and the need to combine the findings by scientists has led to the development of methods that allow combining the results of many independent studies. (anjomani, 2022). the genus thymus from the mint family (lamiaceae) has more than 215 species in the world, of which 18 species have been identified in iran. the medicinal plant) thymus vulgaris l. (is one of the most important medicinal plants in the world, which is used abundant in the pharmaceutical and food industries, it has a special place among medicinal plants (gigord et al., 1999). the results of the application of different amounts of n, p, and k fertilizers on the growth and yield of thymus vulgaris l. (showed the highest stem height (37. 38 cm), the yield of fresher plants (42. 78 grams per plant) and the highest the percentage of essential oil was 0. 73% in combined npk treatment (sharaf zadeh, 2011). research has shown that the highest percentage and yield of essential oil (363. 0% and 277. 00 ml per plant) was obtained from the plants cultivated with nitroxin biofertilizer, followed by biophosphorus and mycorrhizal fertilizers, respectively. (mohammad pour vashvaee et al., 2014). meta-analysis combines the information of studies, pays attention to the comparison between studies discovers new results from previous studies, and can introduce new fields of research or new research questions. material and methods to perform this meta-analysis, the method introduced by cooper was used. this method has the following steps: searching and selecting studies (data collection), coding the characteristics of each study, extracting data suitable for meta-analysis, and analyzing the data. in this research, standardized mean difference and correlation coefficient were used. it has been used to determine the size of the hedges effect (g) (porasmeili, 2011). since the intended benefit in this meta-analysis is the difference between the averages of the treatment group (experiment) and the control group (control), in the meta-analysis method for the effect sizes in this research, the standardized mean difference method and the correlation coefficient to determine the hedges effect size value (g)) has been used (pouresmaeily et al., 2011).