اثر مصرف تلفیقی مقادیر مختلف بیوچار و کاربرد خاکی گوگرد معمولی و محلول‎پاشی نانوگوگرد بر عملکرد و اجزاء عملکرد و برخی خصوصیات فیتوشیمیایی مرزه (satureja hortensis l.)

استفاده بی‎رویه از نهاده‎های شیمیایی مخاطرات زیادی برای سلامت انسان و دام به همراه داشته و آلودگی‎های زیست‎محیطی بسیاری در پی داشته است و ازاین‌رو، ضرورت استفاده از نهاده‎های بوم‎سازگار و جایگزین کودهای شیمیایی بیش از هر زمان دیگری احساس می‎شود. به‎منظور بررسی کاربرد همزمان نهاده‎های اکولوژیک بیوچار و تیمارهای تغذیه‎ای گوگردی در گیاه دارویی مرزه (satureja hortensis l.)، آزمایشی طی دو سال زراعی 1400- 1399 و 1401- 1400 در مزرعه تحقیقاتی مجتمع آموزش عالی گناباد، بر پایه طرح کرت‎های خردشده با سه تکرار انجام و داده‎ها به‎صورت تجزیه مرکب آنالیز شد. سه سطح کود آلی بیوچار (شامل 5، 10 و 20 تن در هکتار) و شاهد (عدم ‎استفاده از بیوچار)، در کرت‌های اصلی، و کاربرد خاکی گوگرد، محلول‎پاشی نانوگوگرد و شاهد (عدم استفاده از گوگرد) در کرت‎های فرعی قرار گرفتند. صفات مورد مطالعه شامل تعداد بذر در بوته، وزن سرشاخه گلدار، عملکرد بذر، عملکرد بیولوژیک، شاخص برداشت، میزان اسانس، فنل کل، فلاونوئید کل و فعالیت آنتی‎اکسیدانی بود که در قالب یک چین برداشت شدند. نتایج آزمایش نشان داد که بیشترین و کمترین تعداد بذر در مترمربع و وزن سرشاخه گلدار به‎ترتیب در تیمارهای مصرف 20 تن در هکتار بیوچار و محلول‎پاشی نانوگوگرد (به‎ترتیب با 27777 بذر در مترمربع و 25.67 گرم سرشاخه گلدار) و عدم‎کاربرد بیوچار و شاهد (به‎ترتیب با 8024 بذر در مترمربع و 6.24 گرم سرشاخه گلدار) به‌دست آمد. نتایج اثرات متقابل سه‎گانه مقادیر مختلف بیوچار، تیمارهای تغذیه‎ای و سال زراعی نشان داد که بیشترین عملکرد بذر (10.74 گرم در مترمربع) و عملکرد بیولوژیک (46.91 گرم در مترمربع) زمانی حاصل شد که در سال زراعی اول به‎طور همزمان 20 تن در هکتار بیوچار و محلول‎پاشی نانوگوگرد مورد استفاده قرار گرفت. نتایج اثرات متقابل مقادیر مصرفی بیوچار و تیمارهای تغذیه‎ای نشان داد که بیشترین میزان اسانس در تیمار کاربرد همزمان 10 تن در هکتار بیوچار و مصرف خاکی گوگرد معمولی به‌دست آمد. میزان فنل کل، فلاونوئید کل و فعالیت آنتی‎اکسیدانی تحت ‎تاثیر استفاده همزمان مقادیر بیوچار و تیمارهای تغذیه‎ای گوگردی کاهش یافت، به‎طوری‎که بیشترین میزان این صفات زمانی حاصل شد که از هیچ مقدار زغال زیستی به‌صورت توام با تیمارهای تغذیه‎ای استفاده نگردید. به‎طور کلی، با توجه به یافته‎های این پژوهش، کاربرد همزمان مقادیر بالای بیوچار (سطوح 10 و 20 تن در هکتار) و تیمارهای تغذیه‎ای گوگردی به‎ویژه محلول‎پاشی نانوگوگرد منجر به بهبود عملکرد و اجزاء عملکرد مرزه شد، ولی ویژگی‎های کیفی این گیاه در صورت عدم‎ استفاده از نهاده‎های خارجی از وضعیت بهتری برخوردار بود.

effect of simultaneous use of different amounts of biochar and soil application of common sulfur and spraying of nanosulfur on yield and yield components and some phytochemical characteristics of savory (satureja hortensis l.)

introduction savory (satureja hortensis l.) is an annual aromatic medicinal plantbelonging to the lamiaceae family. its essential oil is used widely in medicine, food, health industries, and therapeutic processes. additionally, the essential oil is an important part of traditional medicine to treat muscle pains, indigestion and diarrhea and infection diseases. also, the relatively high vitamin c and vitamin a content of savory may contribute to long-term health by boosting the natural state of the human immune system. biochar is a solid material formed by high-temperature charring of biomass under anaerobic conditions. it has a large specific surface area, high porosity, and abundant nutrients, such as nitrogen, potassium, and calcium. as a result of these properties,  applying biochar as an organic soil amendment has been considered as an option to improve agricultural systems. the great potential of biochar application has also been directly reflected in plant growth and crop productivity. biochar can potentially remediate salt-affected soils through salt sorption. specifically, biochar sorption of na+ in the soil solution can both reduce plant na uptake and increase the relative uptake of ca2+ and mg2+. more broadly, biochar can generally enhance plant growth by improving soil properties, such as cation-exchange capacity (cec), water retention capacity, and bulk density. biochar can reduce fertilizer and water use by increasing the soil cec and water-holding capacity (whc).using sulfur (especially in soil with low sulfur content) improves soil properties and increases plant growth and yield. the biochemical oxidation of elemental sulfur produces sulfuric acid (h2so4), which decreases soil ph and solubilizes caco3 in alkaline soils to make soil conditions more favorable for plant growth. sulfur is a part of an enzyme necessary for nitrogen absorption. its deficiency can significantly hinder nitrogen metabolism, as sulfur and nitrogen are required to form amino acids essential for protein synthesis. sulfur is also present in fatty acids and vitamins, playing a key role in crops’ quality, taste, and aroma. nano-fertilization is an agricultural technique that enhances crop growth, improves nutrient efficiency, and reduces fertilizer waste and costs. it promotes better crop development by providing more surface area for various metabolic reactions, thereby increasing the rate of photosynthesis and overall crop productivity while preventing biotic and abiotic stress. material and methods to evaluate the combined application of ecological inputs, specifically biochar and sulfur nutritional treatments, on the medicinal plant savory (satureja hortensis l.), a split-plot experiment based on a randomized complete block design (rcbd) with three replications was conducted over the 2020-2021 and 2021-2022 growing seasons at the research field of the university of gonabad, iran. the data were analyzed using composite analysis. different biochar levels (5, 10, and 20 t.ha⁻¹, plus a control) and sulfur nutritional treatments (common sulfur, nano-sulfur, and control) were assigned to the main and subplots, respectively.results and discussion the results of this study showed that the highest and lowest seed number per m2 and flowering shoot weight were obtained in treatments of 20 t.ha-1 biochar and spraying of nanosulfur (with 27777 seeds per m2 and 25.67 g flowering shoot, respectively) and non-application of biochar and control (with 8024 seeds per m2 and 6.24 g flowering shoot, respectively).