بررسی سندی و متنی حدیث سهل خراسانی دربارۀ یاری امام (ع)‏

حدیث خراسانی یا «شیعۀ تنوری» از جمله روایات مشهوری است که در متون روایی و تاریخی از معجزات امام صادق (ع) به شمار آمده‌است. شاید شهرت این روایت موجب گردیده که تا کنون سنجش و ارزیابی مشخصی درباره صحت سندی و متنی آن انجام نشود. با توجه به ضرورت شناخت دامنۀ اطاعت از معصوم (ع) و با توجه به مغایرت مفاد حدیث با سیرۀ عملی معصومین (ع) که همواره از پیروانشان اطاعتی همراه با تعقل و خردورزی خواسته‌اند، این پرسش مطرح است که در راستای حل تعارض ظاهری روایت مزبور با سایر روایات چه باید کرد و به چه میزان می‌توان بر سند و متن این حدیث تکیه نمود؟ بر این اساس پژوهش پیشِ‌رو به اعتبارسنجی سندی و دلالی این حدیث پرداخته و ضمن واکاوی سلسله سند روایت و تحلیل وثاقت رجال آن در کتب رجالی و حدیثی، به بررسی قرائن درون متنی حدیث توجه نموده‌است. یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که روایت خراسانی از یک‌سو فاقد اعتبار سندی بوده، و وثاقت مخبری آن محرز نیست و از دیگرسو با توجه به تعارض محتوای روایت با آیات قرآن، سیرۀ معصومان (علیهم السلام) و مسلمات عقلی، از نظر دلالی نیز مخدوش است. شباهت مضمون حدیث با روایات غالیان، مبهم بودن شخصیت‌های یاد شده در حدیث و وجود حشو و اضافات غیر لازم در متن حدیث نیز ضعف روایت را تایید می‌نماید.

a textual and sanad analysis of the sahl khorasani hadith regarding aiding the imam (as)

the khorasani hadith, also known as shi’a tannūrī, is a well-known narration in historical and hadith texts, considered one of the miracles of imam sadiq (as). the popularity of this narration may have led to a lack of specific evaluation regarding its textual and chain of narrators’ (sanad) authenticity. given the importance of understanding the extent of obedience to the infallible (maʿṣūm) (as) and considering the inconsistency of the hadith’s content with the practical conduct of the infallibles (as), who always sought rational and thoughtful obedience from their followers, the question arises: how should we resolve the apparent contradiction between this narration and other hadiths, and to what extent can we rely on its chain of narrators and text? this study evaluates the authenticity of the hadith’s chain of narrators and its textual implications. it examines the chain of narrators and analyzes the reliability of its transmitters in biographical and hadith sources while also considering the internal textual evidence. the research findings indicate that the khorasani narration lacks credibility in its chain of narrators, and its informational reliability is not established. moreover, considering the contradiction between the hadith’s content and qur’anic verses, the conduct of the infallibles (as), and rational certainties, it is also weak in terms of its implications. the similarity of the hadith’s content to extremist (ghulāt) narrations, the ambiguity of the personalities mentioned in the hadith, and the presence of unnecessary additions in the text further confirm its weakness.