بازسازی مسکن روستایی پس از سانحه؛ آسیب شناسی- رهنموده

همزمان با وقوع حوادث و سوانح گوناگون در مناطق شهری و روستایی کشور تلاشهای زیادی در چند دهه اخیر از سوی مسیولین و مدیران در جهت بازسازی و مقاوم سازی این مساکن انجام گردیده است. در این بین فارغ از کیفیت این تلاشها که خود فرصت و مجالی دیگر می طلبد، از موضوع مساکن روستایی کمتر صحبت به میان آمده است. متاسفانه به طور کلی با مسایل روستایی برخورد بنیادی و عمیقی نمیشود و موضوعات مختلف مربوط به آن بسیار سطحی و ابتدایی در نظر گرفته میشوند. نکتهای که در بررسی روند بازسازی مساکن روستایی پس از سانحه مشاهده میگردد این است که متاسفانه به اصول و معیارهای معماری بومی و سنتی و نیازهای کالبدی منتج از ویژگیهای فرهنگی، اجتماعی، معیشتی و اقتصادی مردم آن روستا توجه کافی نشده است و مساکن ساخته شده از نیازهای زندگی روزمره روستانشینان فاصله گرفته اند. چنانکه باید در نظر داشت که زندگی روستایی و به تناسب، بستر کالبدی آن، نظام پیچیدهای است که حتی در روستاهای نزدیک به هم ممکن است تفاوتهای بسیاری داشته باشد. به این ترتیب باید به این سطح از آگاهی برسیم که تنها با شناخت صحیح و کامل از مسایل روستایی و پیچیدگی های ناشی از به همپیوستگی نظامهای اجتماعی، اقتصادی، معیشتی، محیطی و کالبدی در یک مجموعه کامل است که میتوان به برنامه ریزی فیزیکی یک روستا و واحدهای سکونتی آن پرداخت.برای قرنها، ایران صحنه وقوع سوانح طبیعی (زلزله، سیل، زمین لغزه و ...) بوده است. در این میان، زلزل ه متداولترین و مخربترین سانحه طبیعی است که به این کشور ضربه میزند. از سوی دیگر سکونتگاه های روستایی به عنوان نطفه اصلی نظام سکونتگاهی کشور، بخش قابل توجهی از مراکز سکونتگاهی را تشکیل میدهند و بدلیل محدودیت های اقتصاد ی، شرایط آب و هوایی، کمبود برخی مصالح و عدم توجه به مسایل فنی، در برابر حوادث به ویژه زلزله آسیب پذیرتر میباشند. با توجه به موارد مذکور، نگرشی همه جانبه برای شناخت این سکونتگاههای انسانی ضروری است تا در شرایط وقوع بحران و سانحه و پس از آن بتوان شرایطی را فراهم نمود که پاسخگوی نیازهای زندگی روستانشینان باشد. به این ترتیب، در این نوشتار ابتدا به شناخت عوامل موثر بر شکل گیری سکونتگاههای روستایی پرداخته میشود تا عوامل مادی و معنوی مهم در به وجود آمدن شکل کلی الگوی مسکن تعیین شود، سپس ضمن شناخت عوامل متاثر از وقوع سانحه، رهنمودهایی برای پروژه های بازسازی پس از سانحه با در نظر گرفتن عوامل تاثیرگذار پیشنهاد میگردد. تحلیل موضوع فوق در این نوشتار بیانگر این موضوع میباشد که توجه به معماری بومی و سنتی هر منطقه و حتی هر روستا ضمن بررسی و در نظر گرفتن عوامل موثر بر شکل گیری کالبد سکونتگاه های روستایی میتواند منجر به خلق فضایی با کیفیت و متناسب با نیازهای زندگی روستانشینان در چارچوب عوامل فوق گردد.