بررسی متغیر‌های حس مکان جهت توسعه میان‌افزا در بافت تاریخی، مورد مطالعاتی: بافت تاریخی سمنان

امروزه توسعه میان‌افزا در بافت‌های تاریخی با چالش تعادل میان حفاظت و توسعه مواجه است. عدم توجه به این تعادل می‌تواند سرزندگی بافت تاریخی را کاهش داده و کیفیت بصری آن را مخدوش کند. یکی از شاخصه‌های مهم در توسعه میان‌افزا، حفظ و ارتقای حس مکان است که نقشی کلیدی در رضایتمندی ساکنین و پایداری بافت‌های تاریخی ایفا می‌کند. هدف این پژوهش، بررسی و تحلیل متغیرهای موثر بر حس مکان در راستای توسعه میان‌افزا و ارائه الگویی برای افزایش رضایتمندی مکان در بافت‌های تاریخی است. در این پژوهش، بافت تاریخی شهر سمنان به‌عنوان نمونه موردی انتخاب گردید و با بررسی پیشینه مطالعاتی، 27 متغیر مرتبط با حس مکان در سه بعد کالبدی- فیزیکی، ادراکی- معنایی و فعالیتی- عملکردی شناسایی شد. داده‌ها با استفاده از پرسش‌نامه و مشارکت 21 متخصص گردآوری شدند و برای تحلیل روابط میان متغیرها از روش میک‌مک بهره گرفته شد. این روش امکان شناسایی متغیرهای کلیدی و طبقه‌بندی آن‌ها در پنج دسته: مستقل، تاثیرگذار، تاثیرپذیر، دووجهی (هدف و ریسک)، و تنظیمی را فراهم می‌آورد. یافته‌ها نشان داد که متغیرهای ارزش و فرهنگ (با امتیاز 537)، معنویت (498)، ثبات (467)، و خوانایی (444) در بعد ادراکی- معنایی و تناسب (428) در بعد کالبدی- فیزیکی بیش‌ترین تاثیرگذاری را دارند، در حالی که متغیرهای خاطره‌انگیزی (568)، امنیت (522)، ادراک و جهت‌یابی (514)، سرزندگی (491) و رضایتمندی (483) بیش‌ترین تاثیرپذیری را نشان دادند. این نتایج می‌تواند به برنامه‌ریزان و طراحان شهری در تدوین سیاست‌ها و طراحی پروژه‌های توسعه میان‌افزا کمک کند، به‌گونه‌ای که تعادل میان حفاظت از بافت تاریخی و ارتقای سرزندگی آن برقرار شود.

investigating variables of sense of place for the infill development of historical textures; case study: semnan’s historical texture

today, infill development is facing the challenge of balancing the preservation and development of historical textures, as failure to pay attention to this balance could reduce the vitality of historical textures and disrupt their visual quality. infill development is primarily characterized by preserving and improving a sense of place, which plays a defining role in resident satisfaction and historical texture sustainability. the goal of this study was to investigate and analyze the variables influencing a sense of place to help provide infill development and present a model to increase place satisfaction within historical textures. to this end, this study selected the historical texture of semnan city as a case study, and the literature review led to the identification of 27 variables related to a sense of place within three physical-structural, semantic-perceptual, and functional-activity dimensions. data were collected using a questionnaire with the participation of 21 experts. meanwhile, the micmac method was used to analyze the relationships between the variables. this method allows for identifying the key variables and classifying them within five excluded, input, resultant, intermediate (goal and risk), and regulatory categories. findings showed that the variables of value and culture (a score of 537), spirituality (a score of 498), stability (a score of 467), and readability (a score of 444) falling under the semantic-perceptual dimension and proportions (a score of 428) falling under the physical dimension held the strongest influence. in contrast, the variables of being memorable (a score of 568), security (a score of 522), perception and orientation (a score of 514), vitality (a score of 491), and satisfaction (a score of 483) were most influenced. the results can also help urban planners and designers to develop and design infill development policies and projects, establishing a balance between the preservation of historical textures and how it may be improved to enhance their vitality.