واکاوی مفهوم رویت‌پذیری و تبیین شاخص‌های کیفی بنای رویت‌پذیر در راستای طراحی نشانه‌های ‌شهری بر مبنای تصاویر ذهنی شهروندان

رویت‌پذیری موجب ایجاد تصویر یک عنصر شهری در ذهن مخاطب شده و ادراک محیطی او را ارتقا می‌دهد. امروزه در شهرها کمبود بناهای نشانه‌ای که به واسطه رویت‌پذیری موجب خوانایی شهر و ارتقاء ادراک مخاطب از شهر می‌شوند، کاملا حس می‌شود. پس طراحی بناهای نشانه‌ای بر مبنای کیفیت رویت‌پذیری می‌تواند یکی از اهداف معماران در سطح شهر باشد. حال این پرسش مطرح می‌شود که شاخصه‌های بناهایی که به واسطه رویت‌پذیری نشانه شهری می‌شوند، چیست؟ در راستای پاسخ به این پرسش‌ در نوشتار حاضر ابتدا طی پژوهشی با رویکرد کیفی به توضیح مبانی نظری و تبیین پنج شاخص مهم بناهای رویت‌پذیر با بهره‌گیری از اسناد و مدارک کتابخانه‌ای و بررسی نظریه‌های موجود پرداخته شد. سپس طی یک پیمایش میدانی با استفاده از ابزار پرسش‌نامه 14 بنای نشانه‌ای با کاربری تجاری- نمایش و مشخصات تاریخی و معنایی مشابه در مقیاس منطقه‌ای شهر تهران انتخاب شد و از 60 نفر خواسته شد با رجوع به تصاویر ذهنی خود بناهایی را که می‌شناسند، نام برده و دلیل ثبت بنا در حافظه تصویری خود را در میان پنج شاخص توسط طیف لیکرت (از بسیار کم تا بسیار زیاد) انتخاب نموده و در صورت امکان کروکی از محل احداث بنا رسم نمایند. داده‌های حاصل از پرسش‌نامه‌ها، با استفاده از آمار توصیفی، در محیط نرم‌افزار spss تحلیل شد. برای آزمودن سطح معناداری شاخص‌های فرضیه از تحلیل واریانس استفاده شد، که سه شاخص فرم و شکل بنا، مکان استقرار بنا و تفاوت ظاهری با بناهای اطراف در 14 بنا، دارای سطح معناداری بالای 95 درصد بودند. یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که، پنج شاخص فرم و شکل بنا، مکان استقرار بنا، تفاوت ظاهری با بناهای اطراف، نورپردازی خاص در شب و مصالح به‌کار رفته در بنا، بر مبنای فراوانی انتخاب به ترتیب در رویت‌پذیری این 14 بنا توسط افراد نقش داشتند. تمایز فرم و شکل بنا گاه موجب تفاوت ظاهری با بناهای اطراف می‌شود و گاه تفاوت ظاهری با بناهای اطراف به واسطه رنگ، ریتم و سایر خصوصیات ظاهری بنا حاصل می‌شود. در این میان با توجه به این‌که در اکثر پژوهش‌های اخیر بیش‌تر توجه به بناهای رویت‌پذیر، در راستای آدرس‌یابی صورت گرفته و معمولاً مخاطب با سرعت نسبتاً زیاد از کنار آن‌ها می‌گذرد، مصالح به‌کار رفته در بناهای نشانه‌ای مورد توجه قرار نگرفته است. نورپردازی خاص در شب موجب می‌شود بنای نشانه‌ای در حیات شبانه نیز واجد کیفیت رویت‌پذیری باشد.

exploring the concept of visibility and explaining qualitative indicators of visible buildings for designing urban signs based on citizens’ mental images

visibility helps to create an image of an urban element in the user’s mind and advances their environmental perception. today, the lack of landmark buildings whose visibility creates urban legibility and promotes the user’s perception of the city is being felt. for this, designing landmark buildings based on the visibility quality could be one of the main objectives of architects across the city. the question, however, is “what are the building indicators that make them urban signs due to their visibility?” to answer this question, the preset study first adopted a qualitative approach to explain theoretical foundations and describe five major indicators of visible buildings by employing library documents and examining available theories. then, the study employed a field survey and a questionnaire to select as many as 14 landmark buildings with commercial and exhibitive uses and identical historical and semantic features on a regional scale across tehran. meanwhile, sixty people were asked to name the buildings they could recognize by referring to their own mental images and to describe the reasons for recording the buildings in their image memories based on five [visibility] indicators using a likert scale (from very low to very high). they were also required to draw a sketch of the place where the buildings had been constructed. the questionnaire’s data were analyzed using descriptive statistics in the spss environment. to test the significance level of the hypothetical indicators, the variance analysis was used, with the three indicators of the buildings’ form and shape, the buildings’ location, and the buildings’ differences in appearance from the surrounding texture in 14 buildings held a significance level of higher than 95%. results indicated that the five indicators of the buildings’ form and shape, the buildings’ location, and the buildings’ differences in appearance from the surrounding buildings, special lighting at night, and the materials used in the buildings contributed to the visibility of these 14 buildings, respectively, given the users’ frequency of selection. as known, the distinction between the buildings’ form and shape causes some differences in appearance from the surrounding buildings, while differences in appearance may be caused by color, rhythm, and other appearance-related features. meanwhile, because previous studies focused primarily on visible buildings for, say, finding addresses and that users walk past them relatively hurriedly, they have failed to take the materials used in the landmark buildings into account, as, for example, special night lighting could make a landmark building qualify for visibility during a nightlife.