توانمندسازی: مدل مرمت و احیای پایدار بافت‌های تاریخی ایران

گسترش فرسودگی بافت‌های تاریخی ایران و عدم توان فنی و اجرایی نهادهای رسمی (دولت و شهرداری) در مرمت و احیای آن‌ها ضرورت پژوهش حاضر با هدف طراحی مدل مرمت و احیای پایدار بافت‌های تاریخی بر پایه حضور و دخالت مستقیم مردم در مرمت و احیای محلات تاریخی ایران است. سرمایه اجتماعی مهم‌ترین متغیر تاثیرگذار بر مشارکت شهروندان در رویدادهای اجتماعی است و همواره وابسته به سه متغیر مشارکت، اعتماد و انسجام اجتماعی است. سه متغیر ذکرشده همواره بر یکدیگر اثر مستقیم گذاشته و تقویت سرمایه اجتماعی وابسته به تقویت این متغیرها است که مدل پیشنهادی این پژوهش بر این اصل استوار است. روش‌شناسی این پژوهش بر پایه پژوهش‌های کیفی و از نوع توصیفی- تحلیلی و بر حسب هدف کاربردی می‌باشد. در این پژوهش داده‌های حاصل از مطالعات مرتبط به روش قیاسی و حرکت از کل به جزء تحلیل و متغیرهای موضوع سرمایه اجتماعی و مولفه‌های موثر بر آن‌ها استخراج، دسته‌بندی و وزن‌دهی شد. در ادامه به روش استقرایی و حرکت از جزء به کل، چارچوب نظری مدل پیشنهادی در جهت تقویت این مولفه‌ها و بر اساس فرهنگ بومی محلات تاریخی ایران، طراحی شد. تقویت متغیرهای اعتماد و مشارکت اجتماعی با راه‌اندازی نظام‌های غیر‌رسمی پایدار در جامعه سنتی ایران و تقویت متغیر انسجام اجتماعی با شناخت دقیق زمینه، آموزش، تبادل اطلاعات و تاکید بر پرورش ارزش‌های مشترک، فرصت‌های برابر و رفع چالش‌ها و کمبود‌های مشترک در محلات تاریخی هدف امکان‌پذیر است. مدل پیشنهادی تحت عنوان مدل توانمندسازی از یک طرف با تفویض اختیار به مردم و معتمدین محلی آن‌ها (نهادهای غیر رسمی) در تصمیم‌سازی، تصمیم‌گیری، اجرا، ارزیابی و کنترل طرح‌ها و برنامه‌ها و از طرف دیگر با تسهیلگری نهادهای رسمی در حل مشکلات و کمبودها، امکان توسعه پایدار مرمت و احیای محلات تاریخی ایران را فراهم می‌کند.

an empowering model for the sustainable restoration and revival of iran’s historical fabrics

the growing decay of iran’s historical fabrics and the technical and executive incapability by official institutions (the government and municipalities) of restoring and reviving them led the present study to develop a sustainable restoration and revival model of historical fabrics via direct public participation in restoring and reviving these historic sites. the most important variable influencing citizen participation in social contexts is social capital which is always associated with the three variables of social participation, trust, and cohesion. these three variables have always directly influenced each other and helped to strengthen social capital, with the proposed model of the study following this principle. methodologically, the study was qualitative and had a descriptive-analytical design, as it also had an applied goal. here in this study, the data from the related literature were analyzed deductively, i.e., moving from the whole to the parts, as social capital variables and the relevant components were extracted, categorized, and weighted. later, the inductive method, i.e., moving from the parts to the whole, was used to develop the proposed model to strengthen these components based on the local culture of iran’s historic neighborhoods. it was found that the variables of social participation and trust could be strengthened by establishing unofficial sustainable systems in iran’s traditional society; in contrast, the variable of social cohesion could be strengthened by the complete knowledge of the subject, education, the exchange of information, and developing shared values, as well as creating equal opportunities and alleviating common challenges and shortcomings in historic neighborhoods. the proposed model, also called an empowerment model, would, on the one hand, delegate power to the public and local trustees (unofficial institutions) to engage in decision- and policy-making, executing, assessing, and controlling plans, while, on the other hand, help official institutions resolve problems and shortcomings to eventually provide a development model of sustainable restoration and revival for iran’s historic neighborhoods.