ارزیابی عوامل موثر بر تاب‌آوری اجتماعی با رویکرد ارتقای کیفیت زندگی در محلات مسکونی، مورد مطالعاتی: محلات منتخب بابل

در چند دهه گذشته، کیفیت زندگی به عنوان جایگزینی برای رفاه مادی به یکی از مهم‌ترین اهداف اجتماعی جوامع بدل شده ‌است. دو کلیدواژه‌ کیفیت زندگی و تاب‌آوری اجتماعی، از رابطه‌ای مستقیم و دوطرفه برخوردارند. در واقع، شاخصه‌های کیفیت زندگی زمانی تحقق می‌یابند که شرایط موجود پاسخگوی نیاز افراد و استفاده‌کنندگان باشد. وجود ظرفیت تغییر در این شاخصه‌ها در مقابل تغییرات خواسته و یا ناخواسته بر مطلوبیت و کیفیت زندگی اثری مستقیم می‌گذارد. همچنین عدم وجود تاب‌آوری اجتماعی می‌تواند منجر به سرعت گرفتن روند فرسودگی کالبدی بافت‌های مسکونی شود. از آن‌جا که وقوع تغییرات و بحران‌ها امری حتمی است، مطالعه و برنامه‌ریزی جهت آمادگی و کاهش آسیب‌پذیری‌های احتمالی نیز ضروری به نظر می‌رسد. به این ترتیب با ایجاد شبکه‌ای از جوامع انسانی و سیستم‌های فیزیکی تاب‌آور می‌توان ایمنی ساکنان را تضمین کرده و آسیب‌پذیری آن‌ها را در برابر بحران‌ها کاهش داد. پژوهش حاضر با هدف شناسایی عوامل موثر در تاب‌آوری اجتماعی و ایجاد چارچوب نظری برای ارزیابی آن، در گام اول به مطالعات تئوری و بررسی‌های اسنادی پرداخته است. عوامل موثر در دو دسته کلی، عوامل محیطی و غیرمحیطی طبقه‌بندی شده‌اند. همچنین جهت درک بهتر نحوه تاثیرگذاری مولفه‌های وابسته به کالبد محلات مسکونی، عوامل محیطی بر اساس تئوری سیستم‌های مکانی lyon به سه دسته محیط فیزیکی، محیط اجتماعی و محیط ادراکی تقسیم شده‌اند. در گام بعدی جهت ارزیابی چارچوب نظری ارائه‌شده، پرسش‌نامه‌ای در سه محله مسکونی شهر بابل توزیع شده ‌است. 384 پرسش‌نامه توسط ساکنین این محلات به‌طور کامل پر شده‌اند. داده‌های به‌دست ‌آمده از پرسش‌نامه‌ها به شیوه تحلیل معادلات ساختاری، تجزیه و تحلیل شده‌اند. نتایج حاصل از پژوهش نشان‌دهنده تاثیرگذاری 11 مولفه‌ی ارائه‌شده در چارچوب نظری بر تاب‌آوری اجتماعی هستند. بر این اساس، سه عامل «مهارت‌ها و توانایی‌ها»، «تعاملات اجتماعی» و «تنوع منابع» به ترتیب بیش‌ترین تاثیرگذاری را بر تاب‌آوری اجتماعی در محله‌های مسکونی دارا هستند.

evaluation of factors affecting social resilience with an approach to improving quality of life in residential neighborhoods; case study: selected neighborhoods of babol

as an alternative to financial well-being, quality of well-being has become one of the most substantial social goals of communities over several decades. two keywords, quality of life and social resilience, are direct and bilateral relationships. indicators of quality of life are indeed realized when available conditions can meet the needs of individuals and users. the potential for change in these indicators against intentional or unintentional changes directly affects the utility and quality of life. also, a lack of social resilience may result in an accelerated physical deterioration of residential textures. because changes and crises surely occur, it is necessary to study and plan to be ready and reduce possible vulnerabilities. in this way, the safety of residents will be ensured, and their vulnerability against crisis will be alleviated by creating a network of human communities and physical systems. this study aims to identify the factors affecting social resilience and develop a theoretical framework for its assessment. to do so, the extant study reviews theoretical studies and documentary examination in the first step. the effective factors are classified into two general categories: environmental and nonenvironmental factors. moreover, environmental factors are divided into three classes physical environment, social environment, and perceptual environment based on the theory of lyon spatial systems to achieve a better understanding of how components depending on the body of residential neighborhoods are affected. in the next step, a questionnaire was distributed in three residential neighborhoods of babol city to evaluate the proposed theoretical framework. residents living in these neighborhoods filled out 384 questionnaires. the data collected from questionnaires are analyzed through structural equation modeling (sem). the results obtained from the study indicate the effect of 11 components presented in the theoretical framework on social resilience. thus, three factors of &skills and abilities,& &social interactions,& and &resources diversity,& respectively have the highest effect on social resilience in the residential neighborhoods.