بررسی تطبیقی مولفه‌های حس مکان در پل‌های تاریخی ایران، مورد مطالعاتی: پل‌ها در مسیر زاینده‌رود از سرچشمه تا تالاب

با توجه به پیدایش موضوع حس مکان و اهمیت افراطی به مسائل عینی و عملکردی در دوره مدرن، حرکتی متضاد صورت گرفت و نظریه‌پردازان بیش‌تر به سمت‌وسوی عوامل انسانی و معنایی معطوف شدند. موضوعات حس مکان که سهل و آسان به نظر می‌رسد کم‌تر به‌صورت مستقیم مورد تحلیل قرار گرفته است. هدف از این مطالعه تاثیر مولفه‌های حس مکان بر پل‌های تاریخی در مسیر زاینده‌رود از سرچشمه تا تالاب و ارائه تفاوت‌های آن‌هاست. این تحقیق با روش ترکیبی و با رویکرد کیفی در کمی لانه به لانه و از نوع بهره‌‌وری توسعه‌‌ای- کاربردی، ابتدا به جمع‌آوری اطلاعات کتابخانه‌ای با تکنیک اسنادی در ارتباط با موضوع پرداخته می‌شود، سپس از تکنیک مصاحبه برای تدقیق مولفه‌های به‌دست ‌آمده در مبانی نظری استفاده می‌شود. مولفه‌های استخراج‌شده در پرسش‌نامه با طیف لیکرت تدوین شده و بین ساکنین توزیع شده است. تحلیل مصاحبه با استفاده از نرم‌افزار atlasti و نتایج پرسش‌نامه با نرم‌‌افزارهای spss و مدل‌سازی pn با استفاده از نرم‌‌افزار jmp صورت پذیرفت و مورد تحلیل قرار گرفت و از آماره‌های توصیفی و استنباطی در تحلیل نتایج استفاده می‌شود. از نتایج رگرسیونی، میانگین ضریب تعیین‌های پل‌های تاریخی، این‌گونه استنباط می‌شود که همواره مراتب حس مکانی در برهه‌های تاریخی از مولفه‌های مشخصی برای ایجاد حس مکان در پل‌ها به‌عنوان یک فضای شهری بهره گرفته می‌‌شده است، اما نکته حائز اهمیت، که توجه به کالبد و تزئینات درگذر زمان شاید نقش بیش‌تری در ایجاد احساس تعلق مکانی داشته باشد زیرا مولفه فضای سبز، سهولت دسترسی با مقدار 000.‏1 بیش‌ترین سهم عاملی را در حس مکان پل‌ها دارند و کم‌ترین مربوط به تنوع فضایی با مقدار 274.‏0 است. همچنین ابعاد ایجاد حس مکان در پل‌‌های تاریخی زاینده‌‌رود از سرچشمه تا تالاب، به چهار دسته کالبدی- فضایی، عملکردی- کالبدی، ادراکی- ارتباطی و اجتماعی- ارتباطی تقسیم می‌‌شود و بیش‌ترین تاثیر را بعد اجتماعی ارتباطی بر ایجاد حس مکان در پل‌‌های مورد مطالعه دارد.

comparative investigation of sense of place components in historical bridges of iran; case study: bridges constructed on the path of zayandeh rood river from source to wetland

regarding the advent of the sense of place topics and the excessive importance of objective and functional issues in the modern era, an opposite movement began, and theorists paid more attention to human and semantic factors. sense of place topics that seem simple have been less directly analyzed. this study aims to examine the effect of sense place components on the historical bridges constructed on the path of the zayandeh rood river from the source to the wetland. this study first collects the library data based on the documentary technique among the relevant documents, by using a mixed method and nested qualitative-quantitative approach with developmental-practical productivity. the interview technique is then used to scrutinize the components obtained from theoretical foundations. the extracted components are formulated in the questionnaire based on the likert scale, and the questionnaire is distributed among occupants. interview analysis was done through atlasti software, and the results of the questionnaire were examined based on pn modeling through spss and jmp software. descriptive and inferential statistics are used to analyze the results. according to regression results and average determination coefficients of historical bridges, it is concluded that hierarchies of spatial sense have used certain components in different historical periods to create a sense of place in bridges as an urban space. however, the important point is that body and adornments may play a more significant role in creating a sense of belonging to a place over time, because green space component and easy access with the value of 1.000 have the highest factor contribution to the sense of place of bridges, while the lowest rate (0.274) belongs to spatial diversity. also, dimensions of the sense of place in historical bridges of zayandeh rood river, from source to wetland are divided into four categories: physical-spatial, functional-physical, perceptual-communicational, and social-communicational dimensions. social-communicational dimension leaves the highest impact on the sense of place created in the studied bridges.