بهینه‌سازی طراحی فضایی ایستگاه‌های مترو شهری با استفاده از روش نحو فضا

در دهه‌های اخیر به علت کمبود زمین شهری در کلان‌شهرها، استفاده از فضاهای شهری زیرزمینی به‌ عنوان یکی از فضاهای عمومی نوظهور شهری مورد توجه طراحان، سیاست‌گذاران و تصمیم‌گیران شهری قرار گرفت. مساله اصلی در فضاهای شهری زیرزمینی، نحوه طراحی و بهینه‌سازی ایستگاه‌های مترو شهری به ‌عنوان محل تعاملات اجتماعی افراد می‌باشد که کم‌تر مورد توجه قرار گرفته است. همچنین عدم توجه به ساختار و کیفیت فضایی ایستگاه‌های مترو شهری باعث ظهور مشکلاتی در نحوه استفاده مناسب از فضاهای داخلی ایستگاه‌ها شده است. هدف از این مقاله استفاده از روش نحو فضا جهت شناسایی، ارزیابی و بهینه‌سازی ایستگاه‌ها بر اساس مولفه‌های مسیریابی، جهت‌گیری و دید در ایستگاه‌های مترو شهری تبریز می‌باشد. در پژوهش پیشِ رو، مولفه‌های مسیریابی، جهت‌گیری و دید در دو ایستگاه منتخب شهر تبریز؛ میدان ساعت و میدان کهن مورد بررسی و آزمون قرار گرفته‌اند. در این پژوهش روش توصیفی و تحلیلی استفاده شده است و تجزیه ‌و تحلیل داده‌ها با استفاده از روش نحو فضا و بر پایه نقشه‌های گرافیکی و آماری استخراج‌ شده از تحلیل محوری1، تحلیل جهت‌گیری2، تحلیل ایزوویستی3، تحلیل حرکت طبیعی4 انجام‌ شده است که این تحلیل‌ها در طراحی و بهینه‌سازی فضاها تاثیر به‌سزایی دارند. نتایج و یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که روش نحو فضا سهم ملموسی در طراحی کیفی ایستگاه‌های زیرزمینی شهری داشته است. ایستگاه میدان ساعت نسبت به ایستگاه میدان کهن، با مسیرهای واضح و مستقیم به لحاظ فضایی به خوبی سازماندهی شده و در تحلیل‌ها عملکرد نسبتاً خوبی از حیث نفوذپذیری کالبدی و بصری، انسجام و ساختار فضایی داشته است.

optimizing the spatial design of urban metro stations using the space syntax method

in recent decades, the shortage of urban land in metropolises has prompted urban designers and policy makers to use underground urban environments as emerging urban spaces. the main issue with underground urban spaces, albeit less attended to, is designing and optimizing urban metro stations as places for people’s social interactions. also, failure to pay attention to the spatial structure and quality of urban metro stations has caused a series of problems with using the internal spaces of these stations. the goal of this article was to use the space syntax method to identify, evaluate and optimize stations using the components of wayfinding, orientation and visibility at tabriz’s urban metro stations. in this study, the components of wayfinding, orientation and visibility were examined at two selected stations in the city of tabriz, namely sa’at square and kohan square. this study used descriptive and analytical methods and analyzed data using the space syntax method based on graphic and statistical maps, extracted from axial map analysis, convex map (orientation) analysis, isovist (visibility) analysis and agent (natural movement) analysis. these analyses were found to greatly contribute to designing and optimizing spaces. findings revealed that the space syntax method greatly contributes to the qualitative design of urban metro stations. compared to the kohan square station, the sa’at square station is well organized spatially by straight routes and thus features in analyses relatively good performance in terms of visual and physical permeability, integration and spatial structure.