نقش ارزش‌های زیبایی‌شناسانه در شکل‌گیری مجموعه ایلچی‌خان شهر یزد

زیبایی‌شناسی، از مفاهیم کلیدی و کاربردی در حفاظت و ارزیابی مولفه‌های بصری و محتوایی مناظر و میراث شهری و معماری است. این مفهوم معیاری برای مطالعه ترجیحات بصری ساکنان و حفظ جریان زیست در بافت‌های تاریخی است. مجموعه ایلچی‌خان با معماری متعلق به دوره‌ی ﺻﻔﻮی، یکی از باارزش‌ترین آثار تاریخی شهر یزد بوده که ارزش‌های مختلفی چون تاریخی، اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی، علمی و زیبایی‌‌شناسی بر آن مترتب می‌باشد. مسئله اصلی تحقیق، کم‌رنگ شدن ارزش‌ها و هویت مجموعه ایلچی‌خان است. فراموش شدن ارزش‌ها و شناخت نادرست در این زمینه تاثیر نامناسبی در حفاظت از مجموعه و ارزش‌های به‌جای مانده در اثر دارد. هم‌اکنون بخش زیادی از این مجموعه تخریب و بدون توجه و حفاظت رها شده است و روند تغییر هویت کالبدی و کارکردی مجموعه در حال افزایش است. در این تحقیق دو پرسش مطرح می‌شود: مقصود از ارزش‌های زیبایی‌شناسانه در مجموعه تاریخی ایلچی‌خان چیست؟ ارزش‌ زیبایی‌شناسانه چه نقشی در شکل‌گیری مجموعه ایلچی‌خان داشته است؟ هدف تحقیق معرفی مولفه‌های ارزش‌ زیبایی‌شناسی و نقش آن‌ها در شکل‌گیری مجموعه ایلچی‌خان یزد است. این پژوهش به لحاظ ماهیت جزء تحقیقات کاربردی به شمار می‌آید و با رویکردی کیفی بر روی نمونه موردی مجموعه ایلچی‌خان متمرکز است. راهبرد پژوهش ترکیبی از راهبرد تفسیری تاریخی و راهبرد پیمایشی است و مطالعات میدانی، تصاویر هوایی و سندپژوهی ابزار مورد استفاده در پیشبرد تحقیق است. این تحقیق ضمن کنکاش درباره ارزش‌های زیبایی‌شناسی از دیدگاه‌های مختلف به ویژه معماری و شهرسازی، به مجموعه ایلچی‌خان بر اساس اسناد تاریخی و مولفه‌های کالبدی و کارکردی توجه کرده است. کنکاش در این زمینه نشان می‌دهد که ارزش‌های زیبایی‌شناختی در این مجموعه دارای دو وجه کالبدی و محتوایی است. به همین دلیل در شکل‌گیری و ساخت و نگهداری بنا موثر بوده و پایه و اساس ماندگاری آن تا کنون بوده است.

role of aesthetic values in the formation of the ilchikhan complex of yazd city

aesthetics is considered one of the core practical concepts in the protection and assessment of the visual and content components of landscapes as well as architectural and urban heritage. this concept is a criterion for investigating residents’ visual preferences and revitalizing the historical buildings. being constructed based on safavid architecture, the ilchikhan complex is one of the most valuable historical works of yazd city representative of various historical, social, cultural, economic, scientific, and aesthetic values. the main problem of the research is the devaluation of the significance and identity of the ilchikhan complex. in this regard, ignorance and misrecognition of values have an unfortunate consequence on the protection of the complex and its values. now, the greater part of this complex has been destroyed and left without protection and preservation, and the procedure of changing the complex’s physical and functional identity is accelerating. the present research is associated with two questions: what are the aesthetic values in the ilchikhan historical complex? what role did the aesthetic values play in the formation of the ilchikhan complex? this research aims to introduce the aesthetic elements and their role in the formation of the ilchikhan complex of yazd city. this study is an applied research with a qualitative approach that focuses on a case study of the ilchikhan complex. the research method entails a combination of historical interpretation and survey strategies, and field studies, aerial images, and documentary research are the tools used in the research. while exploring the aesthetic values from different perspectives, especially architecture, and urban planning, this research has investigated the ilchikhan complex based on historical documents as well as physical and functional components. research on this field shows that the aesthetic values in this complex include two physical and content aspects. for this reason, it has been effective in the formation, construction, and preservation of the building and has been regarded as the foundation of its sustainability.