رابطه‌ی پیکره‌بندی فضایی و دسترسی‌پذیری در بهبود کیفیت عملکردی مدارس پسرانه مقطع ابتدایی شهر شیراز، مورد مطالعاتی: مدارس صحت، معارف 6، معارف 7 و علم و زندگی

دسترسی‌پذیری به‌عنوان یکی از ویژگی‌های محیطی در مدارس، به‌نظر می‌رسد نقشی اساسی در ارتقاء تعامل بین دانش‌آموزان ایفا می‌کند و موجب ارتقاء جذابیت محیطی در مدارس می‌شود. هدف از پژوهش حاضر این است که نقش مولفه‌های دسترسی‌پذیری بر کیفیت عملکرد دانش‌آموزان سنجیده شود و رابطه‌ی میان آن‌ها تحلیل و ارزیابی گردد. جهت نیل به این هدف با بهره‌گیری از مطالعات کتابخانه‌ای و رسیدن به اجماع نظری در مصاحبه با متخصصان حوزه معماری، مولفه‌های موثر دسترسی‌پذیری در مدارس استخراج شده که عبارتند از ارتباط و کنترل، هم‌پیوندی فضاها، تناسبات هندسی مسیرهای ارتباطی، خوانایی مسیرها، چشم‌انداز طبیعی و عمق فضا. سپس پرسش‌نامه‌ای بین دانشجویان معماری تنظیم و توزیع شده و در تحلیل داده‌های پرسش‌نامه به‌روش همبستگی و تحلیل مسیر به تبیین مدل و استخراج چهار چرخه‌ی عملکردی، ارتباطی، هندسی و ادراکی پرداخته شده است. در مدل نهایی رابطه‌ی میان مولفه‌ها و میزان تاثیر آن‌ها بر یکدیگر تحلیل و ارزیابی شده است. عمق فضا به واسطه‌ی مولفه‌های ارتباط و کنترل و تناسبات هندسی مسیرها بر چرخه‌ی عملکردی مدل تاثیرگذار بوده و علاوه بر آن رابطه‌ای غیر خطی با مولفه‌ی هم‌پیوندی دارد که بیان‌گر بهبود کیفیت عملکردی در مدارس می‌باشد. همچنین به کمک پیکره‌بندی فضایی در چهار مدرسه که به‌صورت نمونه‌گیری خوشه‌ای در شهر شیراز انتخاب شده، با استفاده از نرم‌افزار نحو فضا تحلیل نحو فضایی آن‌ها پرداخته شده است. بر اساس مطالعات گردآوری‌شده در مدل نهایی پژوهش، مولفه‌ی حریم با شاخص نحوی عمق فضا، مولفه‌ی ارتباط مسیرها با شاخص نحوی ارتباط و اتصال‌پذیری و در نهایت مولفه‌ی دعوت‌کنندگی مسیرها با شاخص نحوی هم‌پیوندی قابلیت تعریف دارند. نتایج پژوهش بیان‌گر این مطلب است که نتایج مشاهدات عینی در تحلیل‌های پیکره‌بندی و نتایج تحلیل مسیر در مدل نهایی پژوهش مطابقت داشته و دسترسی‌پذیری در بهبود کیفیت عملکردی مدارس نقش به‌سزایی دارد.

the relationship between spatial configuration and accessibility in improving performance quality of elementary schools for boys in shiraz, iran; case study: sehat, maaref 6, maaref 7, and science and life schools

as one of the environmental features in schools, accessibility seemingly plays a vital role in improving interaction between students and promoting environmental attraction in schools. this study aims to examine the role of accessibility components on the performance quality of students and analyze and evaluate the relationship between them. for this purpose, the effective components of accessibility in schools are extracted using library studies and reaching theoretical consensus in interviews with architecture experts. these effective components include connection and control, interrelationship of spaces, geometric proportions of communication routes, legibility of routes, natural landscape, and depth of space. a questionnaire is then designed and distributed among architecture students, and data analysis is done based on the correlation method and route analysis to explain the model and extract four functional, communicational, geometrical, and perceptual cycles. the nexus between components and their effects on each other are then analyzed in the final model. depth of space affects the functional cycle of the model due to components of connection and control and geometric proportions of routes. moreover, depth of space has a nonlinear relationship with the interrelationship component, expressing improved school performance quality. also, spatial configuration has been used in the four schools selected through cluster sampling in shiraz to analyze their spatial syntax through the space syntax software. according to collected studies in the final model of study, there is a definability between privacy and syntax index of space depth, routes’ connection with syntax index of connection and connectivity, and finally between the route’s invitation and syntax index of interrelationship. the results of the study indicate that the results of objective observations in configuration analyses are matched with the route analysis results in the final research model, and accessibility plays a substantial role in improving the performance quality of schools.