تحلیل سیر تحول ریخت‌شناسی- عملکردی فضاهای خرید در شهر تبریز

تغییر شکل فضاهای سنتی خرید از بازار و خیابان به ساخت‌و‌ساز بی‌رویه مراکز خرید، باعث‌ شده تا «مال‌سازی» تبدیل به رویکرد غالب مدیریت شهری شود. انواع فضاهای خرید، بی‌آن‌ که شناخت جامعی نسبت به فلسفه شکل‌گیری و گونه‌شناسی آن‌ها وجود داشته باشد در حال تسخیر شهر هستند. بنابراین هدف از این پژوهش، شناسایی الگوهای ساخت و گونه‌های شکل‌‌گرفته‌ فضاهای خرید ‌شهر تبریز، از آغاز تا کنون می‌باشد. راهبرد به‌کار گرفته‌شده در این پژوهش استدلال منطقی، با تدبیر گونه‌شناسی بر مبنای چارچوب نظری معین است. در این راستا ابتدا مطالعات اسنادی به‌منظور تعیین معیارهای گونه‌شناسی انجام گرفت. سپس 40 مرکز خرید منتخب در سطح شهر به‌عنوان نمونه مورد مطالعه، در دو مولفه ریخت‌شناسی و عملکردی تجزیه‌و‌تحلیل شد. دیاگرام حاصل از ترکیب الگوهای ساخت برای هر یک از گونه‌ها ترسیم شد و در نهایت نمودار گونه‌شناسی فضاهای خرید ارائه گردید. طبق نتایج حاصله، این پژوهش، دو الگوی «پیاده‌راه تجاری» و «خیابان تجاری» را به‌عنوان الگوهای ساخت اصلی شناسایی می‌کند. در فرآیند تحول فضاهای خرید، شش الگوی ساخت دیگر شامل «پاساژ»، «توسعه زیر‌سطحی»، «پل‌بازار»، «مرکز خرید»، «میدان‌بازار» و «مال» در ترکیب با دو الگوی اصلی، نه گونه ترکیبی را پدید می‌آورند. علاوه بر این، گونه مال‌های مستقل که محصول دهه اخیر است در مجموع ده گونه فضای خرید را تشکیل می‌دهند. بیش‌ترین ترکیب گونه‌ها با خیابان تجاری صورت گرفته است. رایج‌ترین هیبریدها شامل «خیابان تجاری- شبکه پاساژ» و «خیابان تجاری- مرکز خرید» است. برتری فنی، مزیت مقیاس، اثرات شبکه‌ای و برندسازی در گونه مال‌ها‌ی مستقل، تولید فضاهای خرید را در انحصار این گونه قرار داده؛ این در حالی است که زندگی شهری در گونه‌های ترکیبی با درجه شدت بیش‌تری در مقایسه با این گونه‌ها جریان دارد.

analysis of the morphological-functional evolution of the shopping spaces in tabriz city

the transformation of traditional shopping spaces from bazaars and streets to the irregular construction of shopping centers has made &shopping mall construction& the dominant approach to urban management. types of shopping spaces are taking over the city without a comprehensive understanding of their formation philosophy and typology. therefore, this study aims to identify the construction patterns and types of shopping spaces in the city of tabriz from the beginning until now. the strategy used in this research is logical argumentation, with a typological technique based on a certain theoretical framework. in this regard, the first documentary studies were conducted to determine typological criteria. then, 40 selected shopping centers in the city were analyzed as case studies considering two morphological and functional components. a diagram of the composition of the construction patterns for each type was drawn and finally, a typological diagram of shopping spaces was presented. according to the results, this research identifies two patterns of &commercial pedestrian& and &commercial street& as the main construction patterns. in the evolutionary process of shopping spaces, six other construction patterns, including &arcade&, &underground development&, &market bridge&, &shopping center&, &shopping plaza&, and &mall& combined with the two main patterns, form nine hybrid types. in addition, the type of independent malls that are the product of the last decade makes up a total of ten types of shopping spaces. most types are combined with commercial streets. the most common hybrids include &commercial street-arcade network& and &commercial street-shopping center&. technical superiority, scale advantage, network effects, and branding in the type of independent malls have monopolized the production of shopping spaces, however, urban life is more intense in hybrid types than in these types.