تحلیل تطبیقی ارزش‌های باغ ‌ایرانی بر اساس شاخص‌های نظریه دید- پناه

تبیین ارزش‌های عینی- ذهنی نشات‌گرفته از هویت بومی و ایرانی در باغ ایرانی همواره برای معماران منظر و فضای سبز مورد توجه بوده و بسیاری از طراحان و محقیقین باغ ایرانی آن‌ها را به عنوان شاخصه‌هایی هویت‌مند برای طراحی فضاها، مورد توجه قرار داده‌اند. از این رو تحلیل باغ ایرانی با استفاده از نظریه دید- پناه ‌(نظریه مطرح در طراحی فضاهای سبز) می‌تواند این ارزش‍‌ها را هرچه بیش‌تر نمایان کند. شاخص‌های این مطالعه از نظریه دید- پناه برگرفته شده است که در ‌طراحی منظر معاصر به عنوان یکی‌ از‌ نظریه‌‌های اصلی محسوب می‌شود. سوال اصلی پژوهش این است که نظریه دید- پناه به چه میزان توانایی تبیین ارزش‌های کمی و کیفی باغ ایرانی را دارد؟ روش تحقیق این پژوهش، تحلیلی-‌ ‌توصیفی است و از تکنیک‌های تحلیل‌‌ تطبیقی و استدلال منطقی استفاده شده است. داده‌‌های کیفی، با رجوع به اسناد و متون مرتبط و مطالعات کتابخانه‌‌ایی فراهم شده‌‌ است. تحلیل‌ها در دو سطح توصیفی و استنباطی با استفاده از منطق تحلیل تطبیقی صورت گرفته ‌‌است. سنجه‌های مربوط به ارزش‌های باغ ایرانی شامل، وسعت‌ و‌ فراخ، جهت‌‌دهندگی، آسایش و آرامش، جاودانگی، بی‌انتهایی، تمرکز حواس، جذابیت و موزونی، مرکزیت و سازماندهی فضا و سنجه‌های مربوط به دید- پناه شامل پیچیدگی، دید و منظر، امنیت و پناه، و رمزآلودگی فضاست. نتایج این پژوهش نشان می‌‌دهد ماهیت و ارزش‌های کیفی باغ ایرانی از طریق نظریه دید- پناه قابل تبیین نیست و صرفاً ویژگی‌های عمومی و مشترک آن با فضاهای سبز از این طریق قابل ارزیابی است. باغ ایرانی واجد کیفیات و شاخصه‌های منحصر به‌فردی است که با رویکردهای کمی و محاسباتی قابل سنجش و ارزیابی نمی‌باشند.