بررسی نمود انعطاف‌پذیری در مسکن روستایی، مورد مطالعاتی: روستای طزره دامغان

مفهوم انعطاف‌پذیری از گذشته، در مسکن روستایی ایران وجود داشته است. اما امروزه تغییرات ساختار اجتماعی و اقتصادی، تحولات گسترده‌ای را در الگوی معماری مسکن روستایی ایجاد کرده و در معماری امروز به مفهوم انعطاف‌پذیری کم‌تر توجه شده است. در این میان معماری مسکن روستایی قدیم واجد شاخص‌ها و معیارهای ارزنده‌ای در حوزه انعطاف‌پذیری است. از این رو هدف اصلی پژوهش حاضر، بررسی نمود انعطاف‌پذیری در مسکن روستایی است. پژوهش حاضر از لحاظ روش توصیفی- تحلیلی و از لحاظ هدف کاربردی است. بدین منظور ابتدا با مطالعه منابع کتابخانه‌ای در حوزه انعطاف‌پذیری، نمودهای اصلی انعطاف‌پذیری (تنوع‌پذیری، تطبیق‌پذیری، تغییر‌پذیری) مشخص گردید و سپس با مطالعه میدانی، این نمودها در شش الگوی شاخص مسکن روستای طزره دامغان بررسی و مقایسه شد. این مقاله نشان می‌دهد، تمامی الگوهای مسکن روستای طزره انعطاف‌پذیر بوده و در همه ریزفضاهای این الگوها نمودی از انعطاف‌پذیری دیده می‌شود. الگوهایی که تعدد حیاط، طبقات، ایوان و ورودی داشته‌اند، از انعطاف‌پذیری بالایی برخوردار بوده‌اند. بنا بر این پژوهش، در نظر گرفتن عواملی نظیر حیاط‌های متعدد در کنار توده بنا یا توده‌های متعدد در کنار حیاط، ورودی‌ها و طبقات متعدد (دو طبقه) که امکان تفکیک بنا را برای خانواده‌های مختلف و یا کاربری‌های گوناگون فراهم می‌کند، از موثرترین عوامل طراحی انعطاف‌پذیر در مسکن روستایی است و لذا مولفه تغییر‌پذیری انعطاف‌پذیری، مولفه اصلی طراحی انعطاف‌پذیری در مسکن روستایی است.