ارزیابی و سنجش رابطه حس مکان و سرمایه اجتماعی در فضاهای شهری تهران‌‌، مورد مطالعاتی: محله‌‌های سعادت‌‌آباد، نازی‌‌آباد و نارمک

محلات، در پژوهش‌های انجام‌شده در زمینه سرمایه اجتماعی، به عنوان فضای کالبدی شهری مهمی شناسایی شده‌اند که در آن شبکه‌های اجتماعی غیررسمی، فرآیندهای مهم برای رفاه و کیفیت زندگی را ایجاد می‌کنند نظریه‌پردازان عقیده دارند که گرچه سرمایه اجتماعی صریحا دارای بعد فضایی نیست؛ اما، گرایش قوی به حس مکان به ویژه حس محلی دارد. درک رابطه سرمایه اجتماعی با فرض این که تعامل اجتماعی در سطح محلی رخ می‌‌دهد، مبنایی برای انسجام اجتماعی است.لذا، دل‌بستگی عاطفی ساکنان به محله مشارکت مدنی را تحریک می‌‌کند و آگاهی از نقاط قوت و مشکلات آن را تسهیل می‌‌کند. حس مکان دارای بعدی غیرمادی است و می‌‌تواند احساس و ادراکی را در فرد ایجاد کند که بر حضور و سرمایه اجتماعی او تاثیر گذارد. پژوهش حاضر با هدف شناسایی رابطه بین حس مکان و مولفه‌‌های سرمایه اجتماعی ساکنین شهر تهران انجام شد. در یک طرح توصیفی- هم‌بستگی 300 نفر از ساکنین محله‌‌های سعادت‌‌آباد، نازی‌‌آباد و نارمک به روش نمونه‌‌گیری تصادفی ساده انتخاب شدند و به پرسش‌نامه خودتنظیم پاسخ دادند. داده‌ها با استفاده از روش آمار توصیفی و ضریب هم‌بستگی پیرسون مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. نتایج نشان داد که بین حس مکان و مولفه‌‌های سرمایه اجتماعی به طور کلی رابطه مثبت و معنی‌‌دار وجود دارد. اما، به تفکیک محله، بین مولفه‌‌ حس مکان و سرمایه اجتماعی در محله سعادت‌‌آباد رابطه‌‌ی معنی‌‌داری وجود نداشت و در دو محله نازی‌‌آباد و نارمک رابطه مثبت و معنی‌‌دار مشاهده شد. از میان مولفه‌‌های سرمایه اجتماعی، مولفه مشارکت غیررسمی خیریه‌‌ای بیش‌ترین هم‌بستگی با حس مکان را نشان داد. مولفه جریان اطلاعات کم‌ترین رابطه را با حس مکان داشت. ارزیابی این روابط می‌‌تواند به متخصصان شهرسازی کمک کند تا زمینه را برای ارائه راهکارهایی جهت بهبود و کارآمدی فضاهای عمومی شهری و مداخلات برای افزایش سرمایه اجتماعی فراهم کنند.

evaluating the correlation between the sense of place and social capital in urban spaces of tehran; case study: saadatabad, naziabad, and narmak neighborhoods

the studies on social capital have identified the neighborhoods as importan urban physical spaces in which the informal social networks create important processes for welfare. the theoreticians believe that although social capital implicitly  has no clear spatial aspect, there is a strong tendency to the sense of place, especially the local sense of place. understanding the relationship between social capital and the sense of place assuming  that social interaction takes place at the local level, is a basis for social cohesion. therefore, the emotional attachment of the residents to the neighborhood stimulates civic participation and facilitates the awareness of the strengths and weaknesses. the sense of place has a non-physical dimension and can create a sense and perception in the individual that affects his/her social presence and social capital. the current study aimed to identify the correlation between the sense of place and social capital components among the tehrani citizens. in a descriptive-correlational design, 300 residents in saadatabad, naziabad, and narmak neighborhoods were selected by a simple random sampling method and answered the researcher-made questionnaire. the data were analyzed by the use of descriptive statistics and the pearson correlation coefficient. the results indicated that generally, there is a positive and significant correlation between the sense of place and social capital components. however, by neighborhood, there was no significant correlation between the sense of place and social capital in the saadatabad neighborhood, however, a positive and significant correlation was observed in naziabad and narmak neighborhoods. among the components of social capital, informal charitable participation was the most correlated with the sense of place. the information flow component was the least correlated with the sense of place. assessing these relationships can help urban planners to provide solutions for improving the efficiency and effectiveness of urban public spaces as well as interventions to increase social capital.