تبیین مولفه‌های کالبدی معماری مسکونی از ادبیات‌داستانی دوره پهلوی دوم شهر تهران

خانه اولین مکان برای پاسخ‌گویی به تقاضای افراد برای یک زندگی با کیفیت می‌باشد، بنا به آن کیفیت خانه‌های عموم مردم و شناخت و بررسی آن در جامعه حائز اهمیت قرار‌می‌گیرد. ادبیات و داستان نیز به دلیل حقیقت‌مانند بودن‌شان، می‌توانند گویای واقعیات هر دوره از زندگی مردم باشند. دوره پهلوی دوم، به دلیل تحولات زیادش در زمینه خانه‌سازی و پیشرفت در زمینه ادبی و تعداد آثار ادبی، بستر مناسبی برای پژوهش در این دوره می‌باشد. بنابراین می‌توان از ادبیات‌داستانی اعم از مجموعه داستان و رمان‌های مرتبط با موضوع پژوهش در این دوره، بهره جست. به نظر می‌رسد ارتباط نزدیکی بین معماری و ادبیات در رابطه با مولفه‌های کالبدی خانه وجود داشته باشد. لذا با توجه به متون استخراجی و مفاهیم توصیف‌شده از کتاب‌های داستانی مربوط به این دوره، می‌توان به شناخت هر چه بیش‌تر فضاهای این خانه‌ها پی ‌برد. هدف از این پژوهش، بررسی نقش ادبیات‌داستانی در ارتباط با معماری و شناسایی مولفه‌های کالبدی معماری مسکونی از متون کتاب‌های داستانی و بازیابی آن‌ها در خانه‌های شهر تهران است. روش تحقیق حاضر نیز، تحلیل محتوای متن با کاربست شیوه هرمنوتیک در تحلیل معنا و محتوا می‌باشد که ابزارهای تحقیق از نوع مطالعات اسنادی با روش نمونه‌گیری هدف‌مند از میان آثار نویسندگان دوره پهلوی دوم انتخاب گردیده‌اند و در ادامه با روش توصیفی- تحلیلی، مقایسه تطبیقی میان مفاهیم استخراج شده از متون و نمونه‌های موردی صورت می‌گیرد. نتایج حاصل نشان‌دهنده آن است که با مطالعه کتاب‌های داستانی می‌توان به استخراج مولفه‌های معماری خانه‌ها پرداخت. این مولفه‌ها پس از دسته‌بندی در بعد کالبدی، نشان‌ می‌دهند که ظهور مولفه‌های مربوط به فضاهای بسته نسبت به فضاهای باز و نیمه‌باز، پررنگ‌تر بوده‌اند که از میان مفاهیم معماری پرکاربرد در کتاب‌های بررسی‌شده، می‌توان به موارد: راهرو، پله و راه‌پله، تعدد اتاق‌ها با کاربری‌های مجزا، وجود حیاط و حوض و تعدد پنجره اشاره نمود.

explanation of physical components of residential architecture based on the literary fiction of the pahlavi ii period, case study: tehran, iran

house is the first place to meet individuals’ demand for a high-quality life; hence, the quality of the ordinary people’s houses and their assessment in the society are of great importance. literary fiction can indicate the people’s lived realities in each period since it reflects the truth. in this regard, the pahlavi ii period is an appropriate research scope because it has experienced considerable changes in housing construction, the progression of literature, and the publication of a large number of literary works. therefore, the literary fiction of this era, including fiction and novels related to the research subject can be used. it seems there is a close relationship between architecture and literature concerning the physical components of the house. hence, the spaces in the houses can be identified based on the derived texts and concepts described in fiction works published in the considered period. the present study aims to examine the relationship between literary fiction and architecture, identify the physical components of residential architecture based on the fiction books, and retrieve them in tehran city’s houses. the present research is a descriptive-analytic study. to analyze the data, content analysis was used by applying hermeneutics to analyze the meaning and content. to reach the research aim, samples are selected from the works of authors who had lived in the pahlavi ii period using library studies and the purposive sampling method. next, the sample houses constructed in tehran in the pahlavi ii period were examined in terms of the presence of the concepts extracted from case texts. the results showed that it is possible to extract the architectural components of houses from fiction books. according to the classification of components in the physical dimension, components related to closed spaces have been more highlighted than open and semi-open spaces. moreover, the most used architectural concepts in reviewed books include hallways, stairs and staircase, numerous rooms with separate uses, yard and pond, and numerous windows.