شناخت و سنجش مولفه‌های موثر بر حس مکان در فضاهای آیینی مازندران، مورد مطالعاتی: تکیه طایفه اسک آمل

مناسک عزاداری عاشورا به عنوان پایدارترین عامل وحدت اجتماعی و خاطره جمعی مردم از فرهنگ شیعه متبلور شده است؛ در این بین تکایا از جمله فضاهای جمعی هستند که به دلیل باورها و عقاید مردم، برگزاری مراسم آیینی محرم در آن‌ها، نقش اساسی در هویت انسانی طوایف از یک‌سو و از سوی دیگر سبب هویت مکان‌هایی برای تعاملات اجتماعی و تعلق‌زایی و در نتیجه ارتقاء حس مکان، پویایی، ماندگاری در خاطره جمعی مردم شده است. تکایا به عنوان یک فضای فرهنگی- آیینی دارای پتانسیل کمک به روندی است که در آن شیعیان، حس مکان، تعلق و هویت را توسعه دهند و آن‌ها را حفظ نمایند. لذا هدف از پژوهش حاضر، سنجش و ارزیابی ابعاد و مولفه‌های حس مکان موثر در تکایا است. پژوهش حاضر از حیث هدف، کاربردی و از حیث روش، پیمایشی محسوب می‌شود. جامعه آماری پژوهش ساکنان شهرستان آمل، طایفه اسک از یک ساختار قومی و خویشاوندی در سه اقلیم کوهستان- لاریجان، شهر- آمل، دشت و جلگه- روستای اوجی آباد می‌باشند. که از این‌ بین 261 نفر به عنوان جامعه نمونه به ‌صورت نمونه‌گیری تصادفی انتخاب شدند. شاخص kmo در این پژوهش برابر 0.943 به دست آمد که نشان از کفایت نمونه‌ها دارد. جهت تجزیه‌ و تحلیل نمونه‌ها نیز از روش هم‌بستگی پیرسون و رگرسیون استفاده ‌شده است. نتایج پژوهش گویای آن است که رابطه مثبت و معنادار بین همه‌ی مولفه‌های موثر بر حس تعلق به مکان (کالبدی، فعالیتی، اجتماعی و معنایی) و ابعاد حس تعلق به مکان (دل‌بستگی به مکان، هویت مکان، وابستگی به مکان و تعهد به مکان) در جامعه آماری وجود دارد که بیش‌ترین آن مربوط به «مولفه‌های کالبدی» و «مولفه‌های معنایی» به ترتیب با ضریب رگرسیون 0.408 و 0.273 می‌باشد.

recognition and assessment of components affecting the sense of place in the ritual spaces in mazandaran; case study: ask tribe’s takyeh, amol city

ashura mourning rituals have been considered the most long-standing factor for social unity and collective memory of the people of shiite culture. among various collective spaces, takyehes have played a key role in the formation of the human identity of tribes, due to the people’s beliefs, and holding muharram rituals in them, on the one hand, and have led to the identification of places for social interactions and belonging and thereby the enhancement of sense of place, dynamism, and permanence in the collective memory of the people. takyeh as a cultural-ritual space has the potential to contribute to a process through which shiites develop and maintain a sense of place, belonging, and identity. therefore, the present study is to recognize and assess the dimensions and components affecting the sense of place in takyehes. the present study is applied survey research. the statistical population includes the residents of amol city from the ask tribe of which 261 people are selected as samples using the simple random sampling technique. this tribe is composed of an ethnic and kinship structure in three climates mountain-larijan, city-amol, and plain-ojiabad village. the kmo index is obtained to be 0.943, indicating sampling adequacy. moreover, pearson correlation and regression are used to analyze the samples. the results indicate that there is a positive and significant correlation between all components affecting the sense of place (i.e. physical, functional, social, and semantic components) and the dimensions of the sense of belonging to the place (i.e. place attachment, place identity, place dependence, and commitment to place) in the statistical population, with the highest regression coefficient related to the physical components (0.408), followed by the semantic components (0.273).