ارزیابی زیبا‌یی‌شناسانه منظر خیابان لاله‌زار در دوره پهلوی اول، با استناد بر قوانین مصوب شهری در دهه اول و دوم قرن چهاردهم هجری

در جامعه رشدنایافته اواخر قاجار، رویکرد تجلیل از فرهنگ و تمدن ایران باستان منشا تحولات شهری شد تا آن جا که ملی‌گرایی پهلوی اول، به ‌مثابه بنیان فکری حاکمیت در راس فعالیت‌های توسعه‌ای قرار گرفت. دگرگونی‌های اجتماعی، اقتصادی و فنی هم‌زمان با دیدار دولت‌مردان و روشنفکران و دانش‌آموختگان از اروپا جنبشی را در شهرسازی ایران رقم زد که بیش از همه کوچه و گذرها را متاثر نمود و احداث «خیابان» به عنوان محور توسعه شهر با الگوی خطوط راست در دستور کار قرار گرفت. ادامه این سیاست در شهر طی دو دهه، منشا تغییرات بسیاری شد و زیبایی‌شناسی خیابان‌ها را نیز از یک امر حاشیه‌ای به یک امر محوری تبدیل نمود. جلوه‌های این تغییر در ادراک مخاطب از خیابان در دوره پهلوی اول تاثیر بسزایی داشت که تا امروز نیز اثرات آن باقی است. خیابان لاله‌زار در اواخر قاجار و دوره پهلوی اول از خیابان‌های اصلی در مرکز شهر تهران شمرده می‌شد و مورد توجه حاکمیت بود. این مقاله با هدف یافتن روابط حاکم در تدوین سیاست‌های زیبایی‌شناسی احداث خیابان‌های دوره پهلوی اول و طرح پرسش درخصوص «معیارهای زیبایی‌شناسی خیابان‌های پهلوی اول»، به ارزیابی این معیارها در خیابان لاله‌زار می‌پردازد. روش پژوهش تحلیل تاریخی است و قوانین شهری مرتبط با احداث خیابان در دوره پهلوی اول مهم‌ترین منبع تحلیل تلقی می‌شود. تبیین معیارهای زیبایی‌شناسی خیابان‌ اولین گام پژوهش است؛ در گام بعدی، این معیارها در خیابان لاله‌زار به مثابه نمونه یک خیابان توسعه‌یافته در آن دوره تحلیل می‌شود. هندسه و ابعاد تجسمی، دو محور اصلی زیبایی‌شناسی خیابان در دوره پهلوی اول هستند که ادراک مخاطب را از خیابان به یک فضای هنری سوق می‌دهند. نگاه زیبایی‌شناسانه به خیابان به مثابه یک اثر هنری در دوره پهلوی اول از نتایج اصلی پژوهش است.

aesthetic evaluation of lalehzar street landscape in the first pahlavi era; pursuant to the urban regulations approved in the first and second decades of the fourteenth century a. h.

in the underdeveloped society of the late qajar era, the source of inspiration for urban development was the celebration of the ancient persian culture and civilization, making nationalism to become the basis for development actions at the national level in the first pahlavi era. social, economic, and technical changes in iran, along with the iranian statesmen, intellectuals, and graduates’ visits to europe, have led to the formation of a movement in iran’s urban planning that more than anything, has influenced alleys and passages; thus the construction of street, as the axis of urban development, with a linear model, was at the forefront of urbanization activities. the continuation of this urban policy for two decades has led to significantly greater changes, especially in the appearance of streets, making the aesthetics of the streets a core issue. the effects of these changes have greatly influenced the users’ perceptions of the street in the first pahlavi era, the impact of which is still present. lalehzar street was considered one of the main streets in the center of tehran in the late qajar and the first pahlavi era. the present study aims to find the governing relationships in the development of aesthetic policies for the construction of streets in the first pahlavi era. to this end, it investigates lalehzar street in tehran in terms of the aesthetic criteria considered for the streets in the first pahlavi era period by reviewing urban regulations related to street construction, approved in the first pahlavi era. the present study is historical-analytic research, and urban regulations related to street construction, approved in the first pahlavi era, are considered the most important source of analysis. first, the aesthetic criteria for street construction are explained. next, lalehzar street, as an example of the streets constructed in the era studied, is analyzed in terms of these criteria. geometric and visual dimensions are the two main aesthetic criteria for street construction in the first pahlavi era that made the space user perceive the street as an artistic space. an aesthetic view of the street as a work of art in the first pahlavi era is one of the main results of the present research.