سنجش شاخص‌‌های همبستگی «ایده- محصول» در روند ساخت تکاملی در سنت معماری ایران با تاکید بر معماری کاروان‌سراها

در جهان مدرن امروزی به تاثیر از دستاوردهای ایده‌‌محور افلاطونی و نوافلاطونی ایده اهمیت چشم‌گیری یافته است و توجه آموزش، حرفه و پژوهش به آن زیاد است. ولی امروز به ‌‌خوبی می‌‌دانیم که ایده به تنهایی قابل ارزیابی نیست و لازم است ایده و سیر تحول و پردازش آن با نتیجه و محصول سنجیده شود. این پژوهش، در حوزه‌‌ی طراحی‌‌پژوهی به دنبال سنجش همبستگی «ایده- محصول» در روند ساخت تکاملی در کاروان‌سراهای تاریخی ایران به عنوان یکی از گونه‌‌های بناهای قدیمی معماری ایرانی و ارزیابی تحقق ایده در محصول نهایی با استناد به نظریات صاحب‌نظران است. بر همین اساس، رویکرد حاکم بر این پژوهش «کاربردی» است و پژوهش ماهیتی «تبیینی- تحلیلی» دارد. به منظور بررسی دقیق‌تر، با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی، سیر تکامل کاروان‌سراهای تاریخی ایران مورد مطالعه قرار گرفته است. نتایج بررسی‌های انجام‌شده نشان می‌دهد که در کاروان‌سراهای تاریخی ایران، تا حد زیادی شاخص‌‌های ایده در شاخص‌‌های محصول تحقق یافته است. به طوری‌که شاخص طبیعت مادی و مصنوع در قالب طبیعت‌‌گرایی و اقلیم‌‌گرایی، شاخص فرهنگ در قالب زمینه‌‌گرایی، شاخص برنامه‌‌ریزی در قالب دانش‌‌محوری، شاخص روان‌شناسی و نیازهای معنوی در قالب معناگرایی، شاخص فلسفی در قالب معناگرایی، شاخص نشانه‌‌شناسی در قالب نمادگرایی، شاخص عملکرد و امور اقتصادی در قالب شاخص عملکردگرایی، شاخص نیازهای اجتماعی و مشارکت در قالب شاخص جمع‌‌گرایی و در نهایت شاخص امور فنی و شیوه ساخت در قالب دانش‌محوری محقق شده است.

“idea-product” correlation in iranian traditional architecture evolutionary construction (the architecture of caravanserai)

in today’s modern era, due to the influence of platonic and neoplatonic idea-centered achievements, the concept of idea has become of great importance, and greatly attracted the focus of education, profession, and research. however, it is found very well that the idea cannot be assessed alone and it is required to assess the idea and its evolution and processing along with the result and product. this study is applied explanatory-analytical design research which aims to assess the idea-product correlation in the evolutionary construction process in historical caravanserais of iran as a type of old buildings with iranian architecture and appraise the realization of the idea in the final product according to the opinions of experts. based on this, the approach governing this research is applied and the research has an explanatory-analytical nature. to this end, the qualitative content analysis is applied to investigated the evolution of iran’s historical caravanserais. the results indicate that in iran’s historical caravanserais, the idea indicators have been realized in the product indicators to a large extent so that the material and artificial nature indicator was realized in the form of the naturalism and climate-ism indicators, the culture indicator in the form of the contextualism indicator, the planning and technical matters and construction method indicators in the form of the knowledge-base indicator, the psychology and spiritual needs and philosophy indicators in the form of the semantic-ism indicator, the semiotics indicator in the form of the symbolism indicator, the performance and economic matters indicator in the form of the functionalism indicator, and the social needs and participation indicator in the form of the collectivism indicator.