سنجش خلاقیت در شکل‌گیری ایده‌های اولیه با استفاده از دست‌نگاره در فرآیند طراحی معماری

حصول شناخت از روند طراحی و اتفاقاتی که در جریان فرآیند طراحی معماران حرفه‌ای رخ می‌دهد می‌تواند کمک بزرگی در بالا بردن دانش طراحی داشته باشد. یکی از مسائلی که امروزه در عرصه دانشگاهی و هم‌چنین حرفه‌ای ایران مشاهده می‌‌شود، عدم شناخت کافی از این گونه از مباحث و بهره‌گیری از نتایج این قبیل پژوهش‌ها است. مطالعه خلاقیت در فرآیند طراحی معماران که به خلاقیت موقعیت‌مند مشهور است، بخش قابل توجهی از مطالعات در حوزه فرآیند طراحی را به خود اختصاص می‌دهد. تمامی فرآیندهای طراحی که در مرحله ایده‌پردازی توسط معماران حرفه‌ای طی می‌شود، از میزانِ یکسانی از خلاقیت برخوردار نیستند و مطالعه بر فرآیندهایی که از میزان مطلوب خلاقیت برخوردار هستند قطعاً ارزش بیش‌تری خواهد داشت. پژوهش حاضر، با هدف سنجش میزان خلاقیت در مرحله ایده‌پردازی فرآیند طراحی معماران حرفه‌ای ایرانی شکل گرفته است. در این راستا، مرحله ایده‌پردازی فرآیند طراحی هشت معمار حرفه‌ای ایرانی مورد بررسی قرار گرفت. این معماران در روند ایده‌پردازی خود از دست‌نگاره‌ها که شامل اسکیس‌های دست آزاد و دیاگرام‌ها است، استفاده کرده بودند. روش تحقیق تحلیل پروتکل با استفاده از گونه شفاهی‌سازی عطف به ماسبق و روش تحلیل لینکوگرافی، روش‌های پژوهش در این مطالعه را شکل می‌دهند. تفکر واگرا- همگرا از طریق تحلیل کمّی لینکوگراف و بصیرت‌‌های خلاق از طریق تحلیل ساختار لینکوگراف در فرآیند طراحی معماران مورد سنجش قرار گرفتند. یافته‌‌های تحلیل، میزان مطلوبی از خلاقیت را در روند طراحی بعضی از معماران نشان می‌‌داد. این امر نشان از آن داشت که کنترل تفکر همگرا و واگرا که در یک معمار حرفه‌ای به صورتی ناخودآگاه شکل می‌‌گیرد، می‌تواند نقش بسیار تعیین‌کننده‌ای در مطلوبیت خلاقیت و بالطبع مطلوبیت مرحله ایده‌پردازی روند طراحی داشته باشد.

measuring the creativity in the formation of initial ideas using hand drawing in the architectural design process

gaining knowledge of the design process and the events that occur during the design process of professional architects can greatly help increase design knowledge. one of the problems observed in the iranian academic and professional fields nowadays, is the lack of sufficient knowledge of such topics and the use of the results of such research. the study of creativity in the design process of architects, known as situated creativity (s-creativity) occupies a significant part of studies in the field of the design process. all the design processes gone through the idea generation stage by professional architects do not have the same level of creativity, and studying the processes including the optimal level of creativity will definitely be more valuable. the current study aims to measure the level of creativity in the ideation stage among iranian professional architects. in this regard, the ideation stage in the design process gone through by eight iranian professional architects is investigated. these architects used sketches, including freehand sketches and diagrams, in their ideation process. the protocol analysis using retroactive verbalization, and linkographic analysis are the research methods used in this study. divergent-convergent thinking and creative insights were measured in architects’ design process through quantitative analysis of linkograph and analysis of linkograph structure.. the findings indicate a good level of creativity in the design process of some architects, indicating that the control of convergent and divergent thinking, which is formed unconsciously in the mind of a professional architect, can play a very decisive role in the desirability of creativity and of course, the desirability of the ideation stage in the design process.