تبیین ساختار فضایی بافت محلات شهر، با نگاهی به شهر کرمان

بافت شهر به انواع و اشکال مختلف مورد مباحثه و تجزیه و تحلیل قرار می‌‌گیرد. یکی از انواع و اشکال مباحثه، «ساختار فضایی بافت» است. به زبان ساده، ساختار به ویژگی‌‌ها و عناصری از هر چیز دلالت می‌‌کند که نبود آن‌ها به معنی نبود یا عدم وجود آن چیز می‌‌باشد. این مقاله پس از تعریف مفاهیمی چون «فضا و مکان»، به معرفی انواع مکان‌های همگانی شامل «معابر، میدان و میدانچه، آب کنارها، فلکه، پله راه، پیاده راه، پشت بام‌‌های عمومی، ورودی (دروازه) شهر و محلات، بوستان و باغ‌‌های عمومی، فضاهای خالی بین مجتمع‌‌های مسکونی، راسته بازارها و پاساژها و صحن برخی از مساجد» پرداخته است. اشتراکات و افتراقات واژه‌‌هایی چون «سازمان فضایی و ساختار فضایی» مورد بررسی واقع شده و عناصر تشکیل‌دهنده ساختار فضایی ارائه شده است. از آن جایی که مکان‌‌های عمومی کهن (در محلات قدیمی) و فضاهای شهری نو (در محلات جدید)، جزو مهم‌ترین عناصر و اجزای تشکیل‌دهنده ساختار فضایی محلات می‌‌باشند، تلاش شده تا نقش آن‌ها در شکل‌‌گیری ساختار فضایی هر یک از محلات درونی، میانی و پیرامونی شهر تبیین گردد و نیز ارتباط یا عدم ارتباط آن‌ها در ساخت کالبدی- فضایی محلات جدید و قدیمی و بالعکس مشخص شود. در طی تحقیقات و بررسی نظرات اندیشمندان پیرامون موضوع، روند انجام پژوهش به این منتج شد که برای پرداخت به موضوع «ساختار فضایی بافت شهر»، بایستی از مسیر معرفی نمایان‌گرهای طراحی شهری گذشت و بر اساس آن برای محلات منتخب از شهر کرمان شاخص‌‌هایی را در‌نظر گرفت که بتوان وضعیت ساختاری آن‌ها را با یکدیگر مقایسه نمود. روش پژوهش به صورت توصیفی- تحلیلی بوده و جمع‌‌آوری اطلاعات از طریق منابع کتابخانه‌‌ای، اینترنتی و نیز مشاهدات و فعالیت‌‌های میدانی در شهرهای ایران؛ از جمله کرمان در سال‌‌های اخیر می‌‌باشد.

explaining the spatial structure of urban neighborhoods; case study: kerman city

the city texture is discussed and analyzed in different aspects and dimensions. one of these dimensions is its spatial structure. in simple words, structure refers to the features and elements of anything, and its absence means the absence or non-existence of that thing. in the present study, first, the concepts of space and place are defined, and then, it is tried to introduce various types of public places, including passages, squares and plazas, waterfront circles, traffic circles, stairways, sidewalks, public rooftops, city/neighborhood gates, parks, and public gardens, open spaces between residential complexes, rasteh bazaars and passages, and yards of mosques. next, the commonalities and differences between terms such as spatial organization and spatial structure are investigated and the constituent elements of the spatial structure are presented. since old public places (in old neighborhoods) and new urban spaces (in new neighborhoods) are the most important components of the spatial structure of neighborhoods, it is attempted to explain their role in the formation of the spatial structure of each of the inner-city, mid-city, and suburban neighborhoods and investigate the connection/disconnection between new and old public spaces in new and old neighborhoods through a case study (kerman city). reviewing relevant studies and scholars’ opinions on the research topic indicates that it is not adequate to introduce urban design indicators for addressing the spatial structure of the city texture and it is required to select some indices considering these indicators to compare the selected neighborhoods of kerman city in the structure. the present study is descriptive-analytic research where required data are collected through library and internet sources as well as observations and field studies in iranian cities, including kerman.