ارزیابی فرآیند تدوین طرح راهبردی ساختاری شهر تهران با رویکرد آینده نگاری

طرح راهبردی- ساختاری شهر تهران مصوب سال 1386، آخرین طرح جامع مصوب تهران است که بر اساس پاردایم های جدید و رویکرد برنامه ریزی راهبردی تدوین شده است. این طرح علاوه بر موضوعات سنتی طرح های جامع موضوعات مهمی از جمله تغییر ساختار و کارکرد شهر، اصلاح نظام درآمدی شهرداری تهران، بهبود زیرساخت های شهری، ارتقاء کارایی نظام حمل و نقل شهری، تامین ایمنی شهر در برابر سوانح طبیعی، بهبود کیفیت محیط زیست شهری و استفاده از شیوه های نوین برنامه ریزی کاربری زمین را مدنظر قرار داده است. هدف از این مقاله ارزیابی فرآیند تدوین این طرح از جهت لحاظ نمودن اصول و شاخص های رویکرد آینده نگاری و پیشنهاد اصلاح روند موجود بر اساس این رویکرد می باشد. پارادایم غالب این پژوهش تفسیری و در زمره پژوهش های کیفی است. فنون گردآوری داده ها از طریق مطالعه و مصاحبه نیمه ساخت یافته و پرسش نامه باز و شیوه تحلیل داده ها در قالب تکنیک دلفی و تحلیل محتوای کیفی و به صورت ساختاربندانه می باشد. شاخص ها و اصول رویکرد آینده نگاری (با استفاده از تکنیک دلفی استخراج شامل: توجه به ذی نفعان و ذی نفوذان) مشارکت پذیری)، توجه به نامعلومی ها، عدم قطعیت ها، شوک ها و پیچیدگی ها، توجه به روندها و مگاترندها، کل نگر بودن، شمولیت و همه شمولی، توجه به برنامه ها و نتایج اسناد فرودست و فرادست، نگاه بلندمدت، توجه به ارزش ها و جهان بینی، سناریو نویسی و آینده نگری، شناخت و تحلیل دقیق و سنجیده ای از محیط برنامه ریزی، ترسیم چشم انداز) و در طرح ساختاری راهبردی تهران با روش تحلیل محتوای اسنادی سنخ بندی و مقوله بندی گردیده و مجددا میزان در نظرگرفتن این اصول در سند طرح ساختاری راهبردی تهران مورد سنجش قرار گرفت. نتایج حاکی از این است که میزان در نظر گرفتن این اصول در تدوین برنامه های توسعه شهری در هر دو روش به میزان کم می باشد.

evaluating the development of tehran’s structural- strategic plan using a foresight approach

tehran’s structural-strategic plan adopted in 2007 is the last comprehensive plan in tehran which was developed based on new paradigms and strategic planning approaches; this plan covers not only traditional subjects of comprehensive plans but also includes such major issues as changing urban structure and functions, reforming revenue system of tehran’s municipality, bolstering urban infrastructures, improving urban transportation system efficiency, providing safety and security for the city against natural disasters, improving urban environmental quality and using modern land use planning approaches. this article aims to evaluate the development process of this plan by considering foresight approach indicators and principles and proposing to reform this existing trend using the foresight approach. the main paradigm of this study is interpretive, which falls under qualitative research. data are gathered by surveys and semi-structured interviews, and open-ended questionnaires while they are analyzed by delphi techniques and structured qualitative content analysis. indicators and principles of the foresight approach are elicited using the delphi method, which includes regard for stakeholders and beneficiaries (participation), regard for the unknowns, uncertainties, shocks and complexities, regard for trends and megatrends, holism, inclusiveness and universality, regard for plans and low- and high-level document results, a long-term view, regard for values and worldviews, scenario writing and futurism, accurate understanding and analysis of the planning environment and visioning. these principles are categorized using the document content analysis method of tehran’s structural-strategic plan and are measured by the extent to which they are incorporated into the plan. the results suggest that these principles are less regarded by both methods when developing urban development plans.