پژوهشی در شیوه ساخت دخمه‌های پارسیان هند و زرتشتیان ایران

بنیان دین زرتشت بر مبنای جلوگیری از آلودن چهار عنصر مقدس آب، خاک، باد و آتش می‌باشد؛ از همین رو اجساد را در فضایی باز به دور از آلودگی عناصر چهارگانه ر‌ها کرده تا خوراک پرندگان شود. دخمه‌های اولیه بر بلندای کوهی بسیار ساده ساخته می‌شده است در سنت و آیین دخمه‌سازی اگر چه زرتشتیان هند و ایران مراسم و آیین‌های یکسانی دارند؛ لیکن به مرور تفاوت و اختلافاتی بین نحوه اجرای آن‌ها، به وجود آمده است. دلیل این اختلاف به مسائل صدر اسلام باز می‌گردد؛ بدین صورت که با روی کار آمدن نظامی اسلامی، عده‌ای از زرتشتیان ایران به هند مهاجرت کرده (پارسیان هند) و دخمه‌سازی و دخمه‌گذاری را از ایران به هند برده و در آنجا پی‌گرفتند. لیکن در میان زرتشتیان ایران به دلیل محدودیت‌های اجتماعی و حکومتی، ساخت دخمه و آیین مربوط به آن به مرور تغییر یافته است در حالی‌که در نقطه مقابل آن پارسیان هند مراسم آیینی دخمه‌سازی را به شکل کاملاً مفصل انجام می‌دادند و تاکنون نیز آن را حفظ کرده‌اند، لیکن در ایران بیش از 50 سال است که کاملاً متوقف شده است. هدف این پژوهش، بررسی و شناخت شیوه ساخت دخمه‌های زرتشتیان و مقایسه آن‌ها در دو کشور ایران و هند می‌باشد. به دنبال دستیابی به این هدف، سوالی که مطرح می‌شود این است که اساساً معماری و نحوه ساخت دخمه‌ها در هند و ایران چگونه است و چه تفاوت‌هایی باهم دارد؟ دیگر این‌که آیا شیوه‌ ساخت دخمه صرفاً برای برآوردن یک نیاز آیینی و باور دینی است یا مسائل کاربردی و عملکردی هم در نحوه ساخت موثر بوده است؟ مبتنی بر برآوردن یک نیاز آیینی است؛ یا مسائل و باور‌های اجتماعی و دینی هم در نحوه ساخت موثر بوده است؟ روش تحقیق در این پژوهش به صورت مطالعات توصیفی- تطبیقی و برداشت‌های میدانی می‌باشد که در برخی موارد با موبدان و زرتشتیان نیز مصاحبه شده است. بر اساس انطباق یافته‌های دیداری و در جایی که دسترسی به آن ممکن نبود استناد به مطالب، پژوهش و سخنان پیشوایان معتبر دینی بوده است. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد دخمه‌سازی در ایران و هند بر اساس اعتقادات و باور‌های دینی و آیینی زرتشتیان و نیاز‌های عملکردی انجام شده است؛ لیکن مراسم و شیوه ساخت دخمه در ایران نسبت به هند بسیار ساده‌تر شده است.

a research on construction method of indian parsis’ and iranian zoroastrians’ dakhmas

zoroastrianism is based on preventing from polluting four sacred elements, water, earth, air, and fire; hence, they abandon corpses in an open space and away from polluting quadruple elements to be fed by the birds. the primary dakhmas were built simply on top of a mountain. although indian and iranian zoroastrians have similar rituals and ceremonies in the tradition of dakhma construction, eventually, there were differences in their construction method, the reason for which dates back to the early islamic era. when the islamic government took over, some zoroastrians of iran (parsis of india) migrated to india and imported the tradition of dakhma making into india and pursued it there. however, due to the social and governmental restrictions, dakhma construction and its rituals were gradually changed among the zoroastrians of iran, while parsis of india have fully performed the rituals and preserved them until now. this tradition, however, has been stopped for more than 50 years in iran. the current research aimed to study and identify the construction methods of zoroastrian dakhmas and compare them in iran and india. to this end, some questions were raised that how is the architecture and construction method of dakhmas in india and iran, and what are the differences between them? is the construction method of the dakhma merely to satisfy a ritual need and religious belief, or have practical and functional factors also been effective in the construction method? is it based on satisfying a ritual need, or have social and religious issues and beliefs also been influential in their construction method? the research method was descriptive-comparative and field study, and in some cases, the mobads (zoroastrian clerics) and zoroastrians were also interviewed. according to the observational findings based on the documents, research, and statements of valid religious leaders where field study was not available, dakhmas were constructed based on the religious and rituals beliefs of zoroastrians and functional needs. however, the construction method and ceremonies of dakhma in iran have been held briefly than in india.