بازتاب نقش الگوی باغ های تاریخی شهر تبریز در قالی های باغی شمال غرب ایران

باغ ایرانی در شکل‌دهی به فرم، معنا، مضمون و محتوای بسیاری از آثار هنری از جمله هنر فرش‌بافی نقشی تعیین‌کننده دارد. چگونگی تاثیر فرم این باغ‌ها بر نظام آرایش نگاره‌ها و ترکیب‌بندی هندسی قالی‌های طرح باغی به‌عنوان ضرورت مطالعه‌ مطرح می‌شود. این تحقیق درصدد است تا میزان پیوستگی و اقتباس از الگوی طراحی باغ‌های تاریخی شهر تبریز را در قالی‌های طرح باغی مربوط به قرن‌های 11 و 12 ه.ق. شمال‌غرب ایران مورد بررسی قرار دهد. با استفاده از روش مقایسه تطبیقی و تحلیل موردی، سه باغ تاریخی شهر تبریز شامل باغ‌های صاحب‌آباد، ‌شمال و ائل‌گلی و هفت قالی طرح باغی مربوط به قرن 11 و 12 ه.ق. شمال‌غرب ایران انتخاب شد. نقشه باغ‌ها و طرح فرش‌ها، از اسناد تاریخی و مستندات (منابع) کتابخانه‌ای به‌دست آمده است. سپس بر اساس ویژگی‌های کالبدی ساختاری باغ‌های ایرانی از‌جمله خصوصیات جغرافیایی محیطی، عناصر فضایی کالبدی، عناصر طبیعی، فرم هندسه و اصول طراحی زیبایی‌شناختی، میزان نمود و بازتاب نظام هندسی و عناصر باغ‌های تاریخی مورد مطالعه در قالی‌های طرح باغی مورد بررسی قرار می‌گیرد. نتایج تحقیق بیانگر وجود عناصر و ویژگی‌های مشترک طراحی هم‌چون استفاده از الگوی چهارباغ، هندسه مستطیلی، استفاده از خطوط مستقیم، تاکید بر محور اصلی از طریق جوی آب، مرکزیت کوشک و حوض، حصار و باغچه‌ها، درختان و بوته‌های تزیینی، تقارن، ریتم، سلسله مراتب فضایی عملکردی و استقلال تنوع فضاها می‌باشد. بنابراین طرح و ساختار کلی فرش‌های طرح باغی شمال‌غرب ایران با ساختار کلی باغ‌های صاحب‌آباد، ‌شمال و ائل‌گلی هماهنگی دارد. بیش‌ترین تاثیر از نظر الگوی طراحی بر فرش‌های باغی شمال‌غرب ایران، به ترتیب مربوط به باغ‌های صاحب‌آباد، شمال و ائل‌گلی است.

Representation of the Patterns and Designs of Tabriz Historical Gardens in the Garden Carpets of Northwestern Iran

Persian gardens play a key role in shaping forms, giving meaning, theme, and the very particulars of many works of art, including the art of carpet weaving. The effects of these gardens on decorating the drawings and geometric composition of gardendesign carpets were examined in this study. This research aimed to investigate the way carpets of garden design adopted patterns of historic gardens of Tabriz in the 17th and 18th centuries. Using a comparative study and case analysis, three historical gardens of Tabriz, including the Sahebabad, Shomal, and E’lgoli Gardens, and seven carpets of garden design dating from the 17th and 18th centuries of Northwestern Iran were selected. The map of the gardens and the designs of the carpets were taken from historical documents and library sources. Then, the extent to which geometric elements of the historical gardens were represented in garden design carpets was studied using physicalstructural features of Iranian gardens, including geographicalenvironmental features, spatialphysical elements, natural elements, formgeometry, and designaesthetic principles. The research findings demonstrated the presence of common design features such as using Chaharbagh pattern, rectangular geometry, straight lines, focus on the main axis through water streams, pavilions and ponds in the center, fence and gardens, decorative trees and shrubs, symmetry, spatialfunctional arrangement and independencediversity of spaces. In sum, it was found that the general design and structure of garden design carpets from northwestern Iran was harmonious with the general structure of Sahebabad, Shomal, and E’lgoli Gardens. Sahebabad, Shomal, and E’lgoli Gardens were found to have the highest effects on the patterns and designs of garden carpets.