تبیین تداوم مهمان‌پذیری از خانه ایرانی تا آپارتمان معاصر

مهمان‌نوازی از صفات نیکو در فرهنگ ایرانی اسلامی بوده‌است. در گذشته بستر کالبدی فضایی خانه‌های ایرانی فرصت مناسبی برای پاسخگویی به این نیاز اجتماعی فراهم می‌کرد؛ امروزه، با توجه به عوامل گوناگونی چون کاهش توانایی اقتصادی مردم، تغییر شیوه زندگی و افزایش تراکم شهرها، کیفیت فضاهای خانه دستخوش تغییراتی شده‌است؛ ازجمله می‌توان شاهد این بود که کیفیت فضاهای خانه برای پذیرش میهمان کاهش یافته‌است. هدف این پژوهش تبیین چگونگی تداوم مهمان‌پذیری در واحدهای آپارتمانی امروز، بدون تکرار کالبدی فضایی خانه ایرانی است؛ و سوال اصلی این پژوهش این است که با تغییر سبک زندگی کدام ویژگی‌های کالبدی، رفتاری و معنایی می‌تواند در مسکن آپارتمانی امروز برای تداوم فرهنگ مهمان‌نوازی حفظ شود؟ فرضیه پژوهش مبتنی بر این است که با وجود محدودیت‌های کالبدی فضایی معماری معاصر می‌توان با تطبیق معیارهای ادراکی معنایی و عملکردی رفتاری خانه‌های سنتی با کالبد آپارتمان‌های معاصر، ظرفیت مهمان‌پذیری را در آن‌ها ایجاد نمود. روش تحقیق استدلال منطقی و رویه آن مطالعه مقایسه‌ای نمونه‌های مسکن سنتی و متداول امروز است. برای نیل به این هدف 12 نمونه از خانه‌های ایرانی از زمان پیش از قاجار تا مسکن آپارتمانی معاصر انتخاب شده و با تحلیل این نمونه‌ها دستیابی به نتایج پژوهش محقق شده‌است. در چارچوب نظری این پژوهش مهمان‌پذیری با سه معیار ادراکی معنایی، عملکردی رفتاری و کالبدی محیطی در سه لایه استقبال بدرقه، استقرار و پذیرایی (خدمات) تحلیل شده‌است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که می‌توان با ایجاد سلسله‌مراتب فضا و طراحی مناسب قلمروها، زمینه مهمان‌پذیری و تداوم آن را در خانه معاصر فراهم کرد. آن‌چه بیش از همه مسکن سنتی را برای مهمان‌پذیری مناسب می‌کرده عدم تداخل قلمروهای خصوصی و عمومی (مفهوم خلوت) و همپوشانی قلمروهای عمومی و نیمه عمومی (مفهوم انعطاف پذیری) در مواقع لزوم بوده‌است. تاثیر ثانویه تحقق کالبدی فضایی مهمان‌پذیری، پاسخ به فرض اولیه تحقیق در خصوص ارزش‌های نهفته در ارتباط خانواده با دیگران در محیط صمیمی خانه است.

Explaining the Continuity of Hospitality from Iranian House to Contemporary Apartment

Hospitality has been a pleasant trait in IranianIslamic culture. In the past, the physicalspatial context of Iranian houses provided a good opportunity to meet this social need. However, nowadays, the quality of the spaces of the houses has undergone several changes, considering various factors, such as a reduction in people’s financial capability, change in lifestyle, and increase in the density of the cities. For instance, the quality of the spaces of the house has reduced to entertain the guest. The current study aimed to explain the continuity of hospitality in today’s apartment units without repeating the spatialphysical feature of the Iranian house. The second research question is as follows: By changing the lifestyle, which physical, behavioral, and semantic features can be preserved in today’s apartment housing to continue the culture of hospitality? The research hypothesis was that despite the spatialphysical limits of contemporary architecture, hospitality could be created by adapting semanticperceptual, and behavioralfunctional criteria of the traditional houses to the physique of the contemporary apartments. This study was logical reasoning research using a comparative study of the traditional and conventional housing samples. 12 samples of the Iranian houses from the Qajar period to the contemporary apartment housing were selected, and the research results were obtained by analyzing these samples. In the theoretical framework of this study, hospitality was analyzed using semanticperceptual, functionalbehavioral, and environmentalphysical criteria in three layers of welcomeseeoff, accommodation, and reception (service). The research findings indicated that by creating a spatial hierarchy and proper designing of the territories, the ground for hospitality and its continuation can be provided in the contemporary house. The noninterference of the private and public realms (privacy) and overlaying the public and semipublic realms (flexibility), when necessary, made the traditional house proper for hospitality. The secondary effect of the spatialphysical realization of the hospitality was an answer to the initial hypothesis of the research regarding the latent values in the family’s relationship with others in the intimate environment of the house.