بعد عملکردی و سرمایه اجتماعی در فضاهای شهری تهران، مورد مطالعاتی: محله‌های سعادت‌آباد، نازی‌آباد و نارمک

محله از دیرباز پویایی اجتماعی خود را در گرو فضاها و مکان‌های خود یافته است. به نظر می‌رسد از یک سو، تعاملات و روابط ساکنین در فضاهای عمومی محله شکل گرفته و از سوی دیگر فضاهای عمومی محله، هویت خود را از حیات اجتماعی موجود باز می‌یابد. از این‌رو، تمایزات میان ساختار عملکردی محله‌ها می‌تواند منجر به تغییر در ظرفیت‌های اجتماعی محله باشد. روش‌شناسی پژوهش حاضر کمّی و با هدف شناسایی رابطه بین مولفه‌های بعد عملکردی و سرمایه اجتماعی ساکنین شهر تهران انجام شد. در یک طرح توصیفی همبستگی 300 نفر از ساکنین محله‌های سعادت‌آباد، نازی‌آباد و نارمک به روش نمونه‌گیری تصادفی ساده انتخاب شدند و به پرسش‌نامه خودتنظیم پاسخ دادند. داده‌ها با استفاده از روش‌های آمار توصیفی و ضریب همبستگی پیرسون مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. نتایج نشان داد که بین همه مولفه‌های بعد عملکردی و سرمایه اجتماعی به‌طور کلی رابطه مثبت و معنی‌دار وجود دارد. بعد اختلاط کاربری بیش‌ترین رابطه را با سرمایه اجتماعی داشت و کاربرد فضا در پاسخ‌گویی به نیازها و کارایی شبکه و راحتی در فضا در مراتب بعدی قرار داشتند. در مورد رابطه بین مولفه‌های بعد عملکردی و سرمایه اجتماعی به تفکیک محله نتایج نشان داد که محله سعادت‌آباد کم‌ترین رابطه و دو محله نازی‌آباد و نارمک بیش‌ترین رابطه را داشتند. ارزیابی این روابط می‌تواند به متخصصان شهرسازی کمک کند تا زمینه را برای ارائه راهکارهایی جهت بهبود و کارآمدی فضاهای عمومی شهری و مداخلات برای افزایش سرمایه اجتماعی فراهم کنند.

Functional Dimension and Social Capital in Urban Spaces of Tehran; Case Studies: Sa’adat Abad, Nazi Abad, and Narmak Neighborhoods

The neighborhood has long found its social dynamism dependent on its spaces and places. On the one hand, it seems that the interactions and relationships of the residents are formed in the public spaces of the neighborhood, and on the other hand, the public spaces of the neighborhood find their identity from the existing social life. Hence, differences between the functional structure of neighborhoods can lead to changes in the social capacities of the neighborhood. The methodology of the current study was qualitative and aimed to identify the relationship between the components of the functional dimension and the social capital of Tehran residents. In a descriptivecorrelational design, 300 residents of the Sa’adat Abad, Nazi Abad, and the Narmak neighborhoods were selected by simple random sampling and answered a selfregulation questionnaire. Data were analyzed using descriptive statistics and Pearson correlation coefficient. The results indicated that there is a positive and significant relationship between all components of the functional dimension and social capital in general. The mixed land use dimension had the most relationship with social capital, and the use of space in responding to the needs and efficiency of the network and comfort in space were ranked next. Regarding the relationship between the components of functional dimension and social capital by neighborhood, the results showed that Sa’adat Abad neighborhood had the lowest relationship and Nazi Abad and Narmak neighborhoods had the highest relationship. Assessing these relationships can help urbanism experts provide solutions to improve the efficiency and effectiveness of urban public spaces and interventions to increase social capital.