ارزیابی تاب‌آوری فرم شهری محلات مسکونی، مورد مطالعاتی: محلات عودلاجان و سنگلج واقع در بافت تاریخی تهران

در جهان امروز، بررسی اثر زودهنگام تغییرات در شهرها، می‌تواند طراحی و برنامه‌ریزی در زمینه تاب‌آوری شهری را به میزان قابل توجهی ارتقا بخشد. تاب‌آوری با محوریت فرم شهری در محلات مسکونی و به‌خصوص در بافت‌های تاریخی، می‌تواند سلول‌های اجتماعات شهری را در مقابل تغییر شکل‌های ناگهانی مصون بدارد. هدف پژوهش جاری، ارزیابی میزان تاب‌آوری در محلات بافت تاریخی نظیر دو محله عودلاجان و سنگلج واقع در منطقه 12 شهر تهران است. روش پژوهش مذکور توصیفی-تحلیلی و تطبیقی بوده و داده‌ها به‌صورت کتابخانه‌های و پیمایشی گردآوری است. با توجه به نوع مسئله و هدف آن، شاخص‌ها و متریک‌های ارزیابی با بررسی مبانی نظری و پیشینه تحقیق مستخرج شد. برای ارزیابی بعد کالبدی از روش تحلیلی محاسبات متریکی و برای ارزیابی بعد اجتماع محلی، از تعداد مشخصی پرسشنامه به شیوه محقق ساخت به‌صورت طیف لیکرت در مقیاس رتبه‌ای استفاده شده است. به‌صورت پیش آزمون برای تعیین اهمیت نسبی مولفه‌های موثر بر تاب‌آوری فرم شهری با استفاده از تکنیک ahp در حوزه علوم اجتماعی شهری با استفاده از پنل متخصصان دانشگاهی انتخاب و مورد کاربست واقع شد. در ادامه به روش فاصله از حد بهینه، محاسبه میزان تاب‌آوری فرم شهری از سطح بهینه برای هر دو محله به‌دست آمده است. نتایج یافته‌ها حاکی از این مهم است که فرم شهری در هر دو محله علی‌رغم وجود برخی استثناها تاب‌آور نیست و فاصله نامطلوبی با تجارب جهانی موفق دارند که با توجه به تحلیل شاخص‌ها و محاسبه ari محلات به ترتیب، 0.57 و 0.65 فاصله از حد بهینه، بیشتر کفه تاب‌آوری در بعد اجتماعی محله عودلاجان بالاتر از محله دیگری است. در نهایت باید توجه داشت ارتقا عمق شناخت و درگیر ساختن سازمان‌های تهیه کننده طرح‌ها، به‌همراه بازتعریف ابعاد اجتماعی زندگی شهروندان، منجر به افزایش میزان تاب‌آوری فرم شهری این محلات می‌شود و چشم‌انداز بهتری از آینده شهرها نمایش می‌دهد.

Evaluation of the Urban Form Resilience of the Residential Neighborhoods; Case Studies: Oudlajan and Sangelaj Neighborhoods in the Historical Texture of Tehran

In today’s world, the early impact of the changes in the cities can considerably improve the design and planning in urban resilience. Urban formbased resilience in the residential neighborhoods and historical textures, in particular, can protect the cells of the social communities against the sudden changes in forms. The current research aims to evaluate the resilience in the neighborhoods of the historical texture, such as Oudlajan and Sangelaj neighborhoods located in District 12 of Tehran. The research method is an analyticaldescriptive and comparative study. The data were collected using the library and survey studies. Given the research problem and its purpose, the indicators and parameters of the evaluation were extracted by investigating the theoretical foundations and research background. The metric calculations method was applied to evaluate the physical aspect, and a number of researchermade questionnaires based on the Likert scale in the interval scale were used to measure the local society aspect. In a pretest, the AHP method in the urban social area with the academic experts’ panel was used to determine the relative significance of the components affecting the urban form resilience. In the following, the urban form resilience from the optimal level for both neighborhoods was obtained using the optimal distance method. The results indicate that despite some exceptions, the urban form in both neighborhoods is not resilient and has an undesirable distance from successful global experiences. Considering the analysis of the indicators and calculating the ARI, the neighborhoods have 0.57 and 0.65 optimal distance, respectively, and social resilience in the Oudlajan neighborhood is higher than in another one. Finally, it must be considered that improving the depth of the recognition and involving the responsible organization for plans along with the redefinition of the social aspects of the life of the citizens will lead to the increase in the urban form resilience of these neighborhoods and will manifest a better prospect of the future of the cities.