ارزیابی کیفیت‌های بصری فضاهای آموزشی بر اساس ترجیحات استفاده‌کنندگان، مورد مطالعاتی: پردیس دانشگاه فردوسی مشهد

در چند دهه اخیر توجه ویژه‌ای به منظر و ارتباط آن با ادراک استفاده‌کنندگان از آن، در فضاهای آموزشی و دانشگاهی شده است. با توجه به تاثیر طراحی محیطی بر کیفیت آموزشی، این پژوهش، به بررسی کیفیت‌های بصری فضاهای آموزشی بر اساس پیشنهادات استفاده‌کنندگان در دانشگاه فردوسی مشهد، به‌عنوان قطب آموزشی در نیمه شرق کشور، می‌پردازد. به‌منظور دستیابی به این هدف، از روش نظری و عملی استفاده‌شده است که در بعد نظری با استفاده از رویکرد کمی کیفی و راهبرد موردکاوی به توصیف و تحلیل یافته‌ها پرداخته است و از منابع (کتب و مقالات) استفاده‌شده است و شاخص‌ها و معیارهایی کیفیت بصری بر اساس آرای نظریه‌پردازان در بخش نظری استخراج شده است. در بخش عملی نیز برداشت‌های میدانی و پرسشنامه استفاده‌شده است و از مجموع 1775 نفر، 200 کاربر از میان دانشجویان، اساتید و کارمندان به‌صورت تصادفی در سه پهنه سایت دانشگاه، انتخاب‌ شده‌اند. با استفاده از روش طبقه‌بندی کیفیت بصری1 به تحلیل پرسشنامه‌ها و بررسی ترجیحات استفاده‌کنندگان پرداخته‌شده است که به‌صورت کمی (امتیازات) و کیفی (دلایل امتیازات) بررسی‌شده است. سپس میزان انطباق و یا عدم انطباق مولفه‌های موثر بر کیفیت‌های بصری استفاده‌کنندگان از فضا با آراء نظریه‌پردازان سنجیده شده است. نتایج پژوهش حاضر نشان می‌دهد که معیارهای کلیدی اولیه در تعیین کیفیت‌های بصری فضاهای آموزشی بر اساس ترجیح و نظر استفاده‌کنندگان از فضا در سایت مورد بررسی شامل مواردی نظیر پوشش گیاهی مناسب و سرسبزی فضا، استفاده از رنگ مناسب، مبلمان مناسب فضایی و مکانیابی بهینه آن‌ها، استفاده از عناصر طبیعی و استفاده از المان شاخص و متناسب می‌باشند. همچنین عواملی نظیر عدم استفاده از پوشش گیاهی مناسب و سرسبز، عدم استفاده از مبلمان مناسب و مکانیابی نامناسب، تمیز نبودن فضا، عدم وجود نظم و ترتیب در چیدمان فضایی به‌عنوان اصلی‌ترین مولفه‌های عدم مطلوبیت (نداشتن کیفیت بصری) بر اساس نظر استفاده‌کنندگان دانشگاه می‌باشد.

Assessment of the Visual Qualities of Educational Spaces Based on the Preferences of Users; Case Study: Ferdowsi University of Mashhad, International Campus

In recent decades, there has been considerable attention to the landscape and its relationship with the users’ perception in the educational and academic environments. Given the impact of the environmental design on the education quality, the current study investigates the visual qualities of the educational spaces based on the users’ recommendations in the Ferdowsi University of Mashhad, as the educational center in the eastern part of the country. Therefore, theoretical and practical methods were used to achieve the research purpose. In the theoretical aspect, using the qualitativequantitative method and case study, the current research analyzed the findings. In this regard, the books and papers were also used. Then, the indicators and criteria of the visual quality based on the theorists’ opinions were extracted in the theoretical part. In the practical part, the questionnaire and field study was applied. Out of 1775, 200 users were selected randomly among the students, professors, and the university staff in three zones of the university site. The Qsort method was used to analyze the questionnaire and investigate the preferences of the user’s quantitative (scores) and qualitatively (the reasons for scores). Then, the degree of conformity or nonconformity of the components affecting the visual qualities of space users with the views of theorists was measured. The research results show that the initial principal criteria in determining the visual qualities of the educational spaces based on the preference and opinion of the users in the studied site are as follows:  proper vegetation and greenness of the space, using the proper color, proper space furniture, and their optimal location, using the natural elements and the use of the prominent and suitable element. Also, the factors such as the lack of using suitable and green vegetation, the lack of appropriate furniture and inappropriate location, unclean space, lack of discipline and calm in the space layout are the main components of the lack of desirability (lack of visual quality) based on the users of the university.