بررسی ارتباط پیکربندی فضایی و وضعیت توسعه‌یافتگی محلات شهر اصفهان

بررسی و تعیین غیرروایی رابطه میان فضای زیست و جامعه، موضوعی است که در مطالعات خالقان فضا (معماران، طراحان شهر و منظر و نظریه‌پردازان در این زمینه) و متخصصان اجتماعی (جامعه‌شناسان، انسان‌شناسان و غیره) مورد کم‌توجهی قرار گرفته است. در عین این‌که علوم محیطی قادر نبوده چارچوب نظری قانع‌کننده‌ای برای نقش اجتماع عرضه کند، در علوم اجتماعی نیز ادراک مفاهیم فضا و محیط به درجه قابل‌قبولی نرسیده است. تلاش برای رفع این کوتاهی به‌مثابه حلقه مفقوده‌ای که به‌سختی قابل دستیابی است، بی‌تردید به بسیاری از مسائل رایج محیطی پاسخ خواهد گفت. مقاله حاضر با هدف واکاوی ارتباط و همبستگی پیکربندی فضایی و شرایط توسعه‌یافتگی محلات اصفهان، سعی کرده ‌است به‌نوعی به رفع این کاستی کمک کند. برای این منظور، در 188 محله شهر اصفهان این ارتباط به روش همبستگی و در سه سطح کلان، میانی و محلی آزمون شد که در این مسیر تحلیل پیکربندی فضایی محلات با استفاده از روش چیدمان ‌فضا و تعیین سطح توسعه‌یافتگی آ‌‌ن‌ها به کمک روش تاپسیس صورت گرفته‌است. نتایج این بررسی نشان می‌دهد گرچه در دو مقیاس کلان و میانی، رابطه‌ای معنادار دیده می‌شود؛ اما میزان این همبستگی ضعیف است. در مقیاس محلی نیز اساساً ارتباط معناداری وجود ندارد. بر این اساس اگر در شهر اصفهان قرار باشد به کمک تغییراتی در پیکربندی فضایی شهر وضعیت یکپارچگی ساختاری شهر و وضعیت توسعه‌یافتگی محلات را بهبود بخشید، به‌جای مداخله و تغییر در شبکه دسترسی محلی، اولویت با تغییر در محورهای واسط میان محلات و همچنین محورهای اصلی شهر است با این ملاحظه که نباید انتظار داشت این تغییرات به‌طور حتم بر وضعیت توسعه‌یافتگی محلات تاثیر مثبت بگذارد.

The Correlation between Spatial Configuration and Development Status of Isfahan’s Neighborhoods

Nonnarrative study and determination of the correlation between living space and society is a subject that has been neglected in the studies by space creators (architects, city and landscape designers, and theorists of this field) and social specialists (sociologists, anthropologists, etc.). While environmental sciences have not been able to provide a convincing theoretical framework for the role of society, in social sciences, also the acceptable understanding of the concepts of space and environment has not been reached. Trying to overcome this shortcoming is as a missing loop that is difficult to achieve and will undoubtedly answer many common environmental issues. The present study aims to examine the correlation between spatial configuration and development status of Isfahan’s neighborhoods to help to eliminate this shortcoming in some way. For this purpose, this correlation is tested in 188 neighborhoods of Isfahan at three level, global, mean and local, using correlation analysis. In this process, the spatial configuration of the neighborhoods is analyzed using space syntax method and their level of development is determined using TOPSIS method. The results of this study show that although there is a significant relationship at the two scales, global and mean, but this correlation is weak. At local scale, also there is basically no significant correlation. Accordingly, if it is supposed to improve the structural integrity of Isfahan City and the development status of its neighborhoods by making changes in its spatial configuration, the priority should be given to changing the streets connecting the neighborhoods as well as the main street of the city , instead of interfering in and changing the neighborhood access network, taking into account that these changes should not be expected to necessarily have a positive effect on the development status of neighborhoods.