تبیین اصول هویت‌ساز در معماری خانه‌های طباطبایی و بروجردی

با توجه به انقطاع فرهنگی، اغتشاش و نابسامانی در معماری دوره معاصر این سرزمین، خانه‌های شکل گرفته در این دوران، پاسخگوی بسیاری از روابط و نیازهای فرهنگی و اجتماعی مردم این مرز و بوم نیست. از این رو شناخت مفاهیم و عناصر هویت‌ساز در معماری خطه کاشان نقشی بسیار مهم و کلیدی را در روند ساختن مساکن با هویت و پاسخده به نیازهای فرهنگی و اجتماعی ساکنان جامعه امروزی این منطقه ایفا خواهد کرد. در جهت تبیین و شناسایی عناصر و مفاهیم هویت‌ساز، دو نمونه از خانه‌های تاریخی در شهر کاشان، با به‌کارگیری روش کیفی و با رویکرد توصیف و تحلیل محتوا، مورد مطالعه و واکاوی قرار گرفتند. بر اساس نتایج حاصله، عناصر هویت‌ساز به دو بخش طبیعی و کالبدی تقسیم شدند؛ همین‌طور مفاهیم هویت‌ساز نیز تعیین شد، که برخی از این مفاهیم و اصول فکری هم‌راستا با نظریه‌های صاحب‌نظران و برخی دیگر نیز به‌صورت نسبی همسو با نظریه‌های صاحب‌نظران ارزیابی شد. عناصر طبیعی هویت‌ساز عبارت‌اند از: آب، باد، نور و گیاه. عناصر کالبدی نیز شامل: ورودی، هشتی، شاه‌نشین، تالار، ایوان، حیاط مرکزی، دالان رابط، مهتابی، بادگیر و حوضخانه. مفاهیم و اصول فکری تاثیرگذار بر شکل‌گیری مسکن در شهر کاشان عبارت‌اند از: درونگرایی، مرکزگرایی، ارتباط معماری با طبیعت، به‌کارگیری اصول هندسی در شکل‌گیری فضاها و تصاویر بصری در کالبد، توجه به رعایت سلسله مراتب و ارزش‌گذاری فضاها در پلان، انعطاف‌پذیر بودن فضاها، تناسب و تعادل در ارتباط معماری با عناصر طبیعی و همساز بودن با بوم و اقلیم منطقه؛ از جمله مواردی بودند که به‌عنوان مفاهیم قطعی و شفاف در شکل‌گیری معماری خانه‌های شهر کاشان مشاهده شد. در ادامه تبیین مفاهیم هویت‌ساز خانه‌های شهر کاشان، برخی ویژگی‌ها و مفاهیم نیز با کیفیت تاثیرگذاری نسبی ارزیابی شد (که به‌صورت کامل و قطعی نمی‌توان به‌عنوان یک اصل هویت‌ساز شناخت) که عبارت‌اند از: خودبسندگی یا به‌کارگیری مواد و مصالح همان منطقه و اقلیم در ساخت بنا، مردم‌واری یا رعایت تناسب بین اندام انسانی و اندام بنا، شفافیت و تداوم

Identifying the Principles of Identity Building in Tabatabai and Boroujerdi Houses

As a result of acculturation and confusion in contemporary Persian architecture, houses constructed during this period do not conform to the social and cultural requirements of the local community. Hence, identifying identityforming elements and concepts in the architecture of Kashan plays a key role in the process of constructing houses possessing an identity and responding to the cultural and social requirements of the local community. In order to identify and explain identityforming elements and concepts, the qualitative method and the content analysis approach were employed to study two historical houses in Kashan. Based on the results, the identityforming elements were divided into the natural and physical categories. In addition, identityforming concepts and principles were determined, some of which confirmed the views of the scholars while others were consistent with such views to some extent. The identityforming elements in the architecture of the houses of Kashan were divided into two parts of the natural elements and physical elements. The natural elements are water, wind, light, and plants. Physical elements are linking vestibules, Hashti, room, veranda, central courtyard, alcove, hall, wind catcher, and Howzkhāneh. The concepts and principles affecting the formation of housing in Kashan include introversion (i.e., the quality of being inwardlooking), centralism, the relationship of architecture with nature, the application of geometric principles in the formation of spaces and visuals, attention to hierarchy and the prioritization of space, space flexibility, proportion and balance in the relationship of architecture to natural elements, and harmony with the climate of the region. Some characteristics and concepts were determined to be “relative” identityforming features of houses in Kashan. These characteristics and concepts are as follows: Selfsufficiency (i.e., the use of local materials in the construction of the house) and humanized architecture (i.e., the practice of giving a human character to the construction), transparency, and continuity