الگوشناسی مکانیابی کاربری‌های جانبی مساجد منطقه‌ای (با توجه به میزان سازگاری کاربری‌های جانبی با کاربری عبادی)

مشخص‌کردن فضاها و جاگذاری آن‌ها در پلان، از مهم‌ترین گام‌های طراحی معماری بناهاست. هر دیدگاهی در رابطه با انتخاب کاربری‌ها  و مشخص‌کردن محل استقرار آن‌ها در پلان، می‌تواند منجر به طراحی معماری خاصی شود. هدف از این مقاله یافتن الگوهای مختلف جاگذاری کاربری‌های جانبی در مساجد منطقه‌ای است. این الگو‌ها از دیدگاه‌های مختلف خبرگان معماری مسجد استخراج خواهد شد. جهت دستیابی به این هدف کاربری‌های جانبی مساجد با مقیاس منطقه‌ای مشخص شدند. از آنجا که این الگوشناسی با توجه به میزان سازگاری هر کاربری با کاربری عبادی می‌باشد، ابتدا معیارهای سازگاری هر کاربری با کاربری عبادی با روش تحلیل محتوای فتاوای مراجع تقلید مشخص شد، بر این مبنا پرسشنامه بسته پاسخی طراحی و به جامعه آماری شامل دو گروه از خبرگان مذهبی و معماری ارایه شد. جهت جمع‌بندی و تحلیل پرسشنامه‌ها، با مدل تصمیم‌گیری تاپسیس درجه سازگاری کاربری‌ها اولویت‌بندی شد. بر این مبنا معیارهای سازگاری هر کاربری با کاربری عبادی، شامل عدم منافات با شان مسجد و عدم ایجاد مزاحمت برای نمازگزاران می‌باشند و با توجه به این معیارها، کاربری‌های جانبی مساجد به چهار دسته بسیار سازگار، سازگار، کمی سازگار و ناسازگار با کاربری عبادی دسته‌بندی شدند. سپس جهت مشخص شدن نظر متخصصین در رابطه با جاگذاری فضای هر کاربری، پرسشنامه بسته پاسخی طراحی و به جامعه آماری شامل 25 نفر از متخصصین طراحی معماری مساجد، ارایه شد. جواب‌های به‌دست آمده با استفاده از آزمون آماری خی دو تحلیل شد. نتایج نشان‌می‌دهد مساجد منطقه‌ای را می‌توان در سه الگوی مسجد خدمت گزار، مسجد نیایشی و مسجد اجتماعی عبادی طبقه‌بندی کرد که با توجه به تحلیل نوع رابطه مکانیابی با درجات سازگاری، الگوی مطلوب در برنامه‌دهی و طراحی معماری الگوی مسجد اجتماعی عبادی است

Locating Patterns of Regional Mosque’s lateral Uses (With Emphasis on the Compatibility of Lateral Uses With Religious Use)

Determining the spaces and locating them in the plans are among the most important steps in architectural design of buildings. Any approach to the selection of the uses and locating them in the plan can lead to a specific architectural design. The current study aims to identify various locating patterns of the regional mosques’ lateral uses. These patterns would be extracted from the opinions of those expert in mosque architecture. To achieve this objective, the lateral uses of the reginal mosques are determined. Since this pattern recognition is based on the compatibility of any use with the religious use, first the criteria of this compatibility are determined through analysis of the Fatwas issued by the Maraji’ (source to follow). In this regard, a closeended questionnaire is designed and distributed among the statistical population including the two groups of the religious and architectural elites. The TOPSIS decision analysis method is used to analyze the questionnaires and to prioroze the degree of compatibility of the uses. In this regard, the criteria for compatibility of each use with the religious use are including no conflict with the dignity of the mosque and no inconvenience of worshipers. Based on these criteria, the lateral uses of the mosques are divided into four categories as highly compatible, compatible, slightly compatible, and incompatible with religious use. Then, for the determination of the experts’ opinions about locating the space of each use, a closeended questionnaire is designed and distributed among 25 people expert in mosque architecture design s. The obtained responses are analyzed using the chisquare test. The results indicate that the regional mosques can be categorized into three patterns as service mosques, invocative mosques, and socialworship mosques. Regarding the type of the relationship between the locating and compatibility degrees, the desired pattern in the mosque architecture design and planning is the socialworship mosque pattern