شناخت عناصر سایه‌انداز در مسکن سنتی دزفول

معماری هر سرزمین و هر فرهنگی، از ویژگی‌های خاصی برخوردار است که آن ویژگی‌ها هویت معماری آن سرزمین را تعریف می‌کنند. در شهرهای تاریخی ایران از تمهیدات بسیاری جهت ایجاد آسایش و بالا بردن کیفیت محیط استفاده شده است که با مطالعه کالبد و خصوصیات فیزیکی در این محدوده‌ها می‌توان تعریف مناسبی از آن‌ها ارائه نمود. بالا بودن دمای هوا و تابش زیاد در نواحی گرم سبب شده تا شرایط فیزیکی در جهت تامین آسایش با راهکارهای بسیاری در زمینه ایجاد سایه همراه شود. این راهکارها به زیبایی با وجوه زیباشناختی ساختمان‌ها ترکیب شده و همین هماهنگی سبب خلق آثار بدیعی شده است. در این مطالعه کوشش شده تا با تمرکز بر محیط فیزیکی و کالبدی بافت تاریخی شهر دزفول، نحوه کنترل تابش و عوامل مختلف در زمینه ایجاد سایه در سطح ساختمان‌ها و فضاهای داخلی از سویی و محیط شهری از سوی دیگر شناسایی شود. برای انجام این تحقیق با استفاده از روش توصیفی، نمونه‌های مطالعاتی از مسکن سنتی و محدوده‌هایی از بافت تاریخی که دارای کمترین تغییرات در فرم کالبدی بوده‌اند، انتخاب شده و اجزای سایه‌اندازی در آن‌ها شناسایی و به‌صورت یکپارچه در یک مدل ارائه شده است. بر این اساس با توجه به مطالعات صورت گرفته، در بافت مذکور برای درک بهتر این عناصر مدلی سه بعدی با توجه به جزییات فضایی و عوامل سایه‌اندازی در محله صحرابدرمغربی و محدوده خانه تاریخی سوزنگر ایجاد شده و هر یک از این اجزاء در دو گروه سایه‌اندازهای معماری و سایه‌اندازهای شهری توصیف شده‌اند. به‌طور کلی می‌توان اجزای سایه‌انداز در معماری محدوده را در سه دسته عناصر نورگیر، عناصر نورگیر سایه انداز و عناصر سایه‌انداز تعریف نمود. شناخت مناسب این اجزاء و توجه به نحوه عملکرد آن‌ها می‌تواند منجر به فهم الگوهایی تعمیم‌پذیر در زمینه کنترل شرایط محیطی از سویی و جزییات فضایی در جهت ارتقای کیفیت‌های زیباشناختی در فضاهای سکونتی امروز ‌شود.

Recognition of the Shading Elements in Traditional Houses of Dezful

Architecture of every territory and every culture features its own specific properties that per se define the architectural identity of a land. In Iran’s historical cities, many preparatory works are applied for creating comfort and elevating the environment quality and the study of the physical context and properties in these areas enables offering of a proper definition of them. The high temperature and intensive irradiation in the hot regions have caused the accompaniment of the physical conditions with many solutions for creating shades parallel to the supply of comfort. These solutions have been beautifully blended with the aesthetical aspects of the buildings and this same coordination has led to the creation of innovative works. In the present study, efforts have been made through concentrating on the physical and contextual environment of the historical texture in the city of Dezful to identify the irradiation control method and various factors for creating shade in the building level and in the interior spaces, on the one hand, and urban environment, on the other. To perform this study, a descriptive method was employed to select the study samples from amongst the traditional houses and historical texture areas with the lowest changes in their contextual forms following which their shading components were identified and integrated into a model. Based thereupon, considering the studies performed in this regard, a 3D model was created for better understanding of these elements according to the spatial details and shading factors in Sahrabedar Maghrebi Neighborhood and Suzangar Historical Houses area and each of these components were described in two groups of architectural shaders and urban shaders. In general, the shading components of the area’s architecture can be defined in threeelement sets, namely skylight, skylight shader elements and shading elements. The proper recognition of these components and paying attention to their performance can lead to the understanding of the generalizable patterns regarding the control of the environmental conditions, on the one hand, and the spatial details for enhancing the aesthetical qualities of today’s residential spaces, on the other.