رویکردی داده بنیاد بر کاربست برنامه‌‌های ساختاری-راهبردی در نظام شهرسازی ایران

امروزه برنامه‌ریزی دیگر صرفاً به‌عنوان حرفه‌ای علمی، فنی و یا وظیفه‌ای دولتی و حکومتی تلقی نمی‌شود؛ بلکه به مثابه پلی است که برنامه‌ریزان را در ارتباط با تغییرات نهادی قرار می‌دهد. به عبارت دیگر نظریه برنامه‌ریزی در خلاء اجتماعی، اقتصادی و یا سیاسی شکل نمی‌گیرند، بلکه به وسیله افراد و در موقعیت‌های اجتماعی با هدف تبیین وضع موجود و تجویز رویه‌ها و فرآیند مناسب‌تر صورت‌بندی می‌شود. این پژوهش با هدف معرفی توان تبیینی و تجویزی برنامه‌های ساختاری راهبردی در بستر نهادگرایی به‌منظور ارتقاء ظرفیت کاربست آن در نظام شهرسازی ایران صورت پذیرفته‌است. به این منظور از روش نظریه‌پردازی داده بنیاد به‌عنوان راهبرد پژوهش بهره گرفته‌ شده‌ است. ابزارهای جمع‌آوری داده‌ها در این پژوهش مطالعات اسنادی و کتابخانه‌ای، مصاحبه با کارشناسان، مدیران و صاحب‌نظران و مشاهده مشارکتی در محیط تحقیق بوده و مشتمل بر دو سطح کلان و خرد معرفی می‌باشد. در سطح کلان، شرایط و مولفه‌های نظام شهرسازی ایران، با جامعیتی فراگیر مورد توجه بوده و در سطح خرد، نمونه‌کاوی با هدف بررسی مقیاس محلی برنامه‌ریزی و مدیریت شهری در طرح توسعه و عمران شهر مشهد انجام شده‌است. در نتیجه این تحلیل‌ها، در ارتباط با نظام شهرسازی ایران و برنامه‌های ساختاری راهبردی 159 مفهوم و 44 مقوله و نه مقوله کلان در شش سرفصل با استفاده از روش کد‌گذاری بازشناسی شد. از بین مقوله‌های شناسایی شده، نهادگرایی در برنامه‌های ساختاری راهبردی به‌عنوان مقوله محوری انتخاب و مدل پارادایمی با تاکید بر شرایط علّی، زمینه‌ای، مداخله‌گر و راهبردها و پیامدها ترسیم شد. بر پایه این مدل تحلیلی، برنامه‌ریزی ساختاری راهبردی به‌عنوان چارچوب گفتمان و در ارتباط با بسیج اجتماعی و در بستر تغییرات نهادی، شرایط را به‌منظور توسعه در مقیاس‌ها و سطوح مختلف فراهم می‌سازد.

A Grounded Theory Approach to the Application of StructuralStrategic Plans in Iran’s Urban Planning Syste

Nowadays, planning is no more is considered as a scientific and technical profession or a governmental and state duty rather it is envisioned as a bridge connecting the planners to the institutional changes. In other words, the planning theory is not formed within social, economic and/or political considerations rather it is configured by the individuals in social situations with the objective of elaborating the current status and prescribing of more appropriate procedures and processes. The present study has been conducted with the objective of introducing the elaborative and prescriptive power of the structuralstrategic programs on the institutionalism grounds for the enhancement of the capacity of their application in Iran’s urban planning system. To do so, grounded theory has been utilized as the study strategy. The data collection instruments of the present study are documentary and library research, interviews with the experts, managers and specialists and participatory observation in the study environment; the instruments are composed of two micro and macrolevels. In the latter level, Iran’s urban planning system’s conditions and indicators are taken into account with a pervasive comprehensiveness; in the former level, the sample evaluation is carried out with the objective of investigating the local scales of urban planning and management in the development and civil planning of the city of Mashhad. Following these analyses, 159 concepts and 44 topics and 9 metatopics were identified in relation to Iran’s urban planning system and structuralstrategic planning under six titles using a coding method. Amongst the identified topics, institutionalism was selected in the structuralstrategic plans as the pivotal issue and the paradigmatic model was delineated with an emphasis on the causal, background and intervening conditions and strategies and outcomes. Based on this analytical model, the structuralstrategic planning provides the prerequisites for the development of the scales and various levels as the discourse framework and in respect to the social mobilization.