گونه‌شناسی خانه‌های سنتی اراک

سرعت تغییر در بافت قدیم شهرها ما را در رویارویی با نحوه نگرش و چگونگی برخورد با آن‌ها قرار می‌دهد. صرف نظر از برشمردن جنبه‌های مثبت یا منفی تحولات کالبدی که به دیدگاه‌های برنامه‌ریزان و سیاست‌های اتخاذ شده آن وابسته است. لزوم ثبت و ضبط الگوهای معماری پیشین مسجل می‌باشد. چالش اساسی در این رویارویی این است که آیا بناهای قدیم شهر اراک قابلیت دسته‌بندی و گونه‌شناسی را داراست؛ و چند گونه اصلی را برای شناسایی بناهای این بافت می‌توان برشمرد. این پژوهش با روشی توصیفی به شرح کلی شمای معماری پرداخته و عرصه‌بندی در معماری مسکونی بافت قدیم، جهت‌گیری عمومی بناهای مسکونی، عناصر عمومی بناهای مسکونی، عناصر کالبدی و اجزای آن به تفکیک نام و کاربرد آن‌ها در خانه‌های قدیمی مورد بررسی قرار گرفت. در نتیجه این پژوهش که تحقیقی توصیقی تاریخی و ترکیبی است، به گونه‌شناسی و تفکیک انواع عمده الگوهای معماری مسکونی در بافت قدیم انجامید و در پایان، سه گونه اصلی، گونه کوهستانی، گونه کویری، گونه برون‌گرا در خانه‌های اراک معرفی شد که گونه کوهستانی برگرفته از معماری اقلیم سرد و خشک ایران مثل همدان، کردستان و غیره، گونه کویری بر‌گرفته از معماری شهرهای کویری ایران مثل یزد و کاشان و گونه برون‌گرا که در دوره پهلوی به‌وجود آمده برگرفته از معماری معمول دوره پهلوی ایران است.