مروری بر چالش‌های موجود در توصیف مرزبندی دقیق زیرساخت‌های‌ طرحواره بدنی

طرحواره بدنی به عنوان سازه ای بنیادین در حوز ه های علوم شناختی، روانشناسی وعصب‌روان‌شناسی، نقش کلیدی در تنظیم کنش‌های حرکتی، ادراک فضایی و یکپارچگی بدن-ذهن ایفا می‌کند. برای فهم جامع و کاربردی از طرحواره بدنی، توسعه چارچوبی تلفیقی و میان‌رشته‌ای ضرورت دارد که بتواند ابعاد حسی-حرکتی، شناختی و پدیدارشناختی را در قالب مدلی منسجم ادغام نماید. در این راستا هم‌پوشانی مفهومی میان طرحواره بدنی، تصویر بدنی و بازنمایی بدنی موجب ابهام نظری و پراکندگی مفهومی در ادبیات علمی شده است. هدف پژوهش حاضر، بررسی نظام‌مند چالش‌های مفهومی در مرزبندی میان سازه‌های مرتبط با شناخت بدنمند و بازشناسی زیرساخت‌های نظری و تجربی طرحواره بدنی است. این مطالعه با رویکرد مرور نظام‌مند و بر اساس دستورالعمل prisma طراحی شد. جستجوی منابع در پایگاه‌های اطلاعاتی تخصصی داخلی و بین‌المللی در بازه زمانی 1971 تا 2025 (معادل 1382 تا 1404 شمسی) با استفاده از کلیدواژه‌های مرتبط با طرحواره بدنی انجام گرفت. از میان 64 مقاله اولیه، پس از اعمال معیارهای ورود و خروج، 10 مقاله شامل مطالعات تجربی و مروری برای تحلیل نهایی انتخاب گردید. در مجموع این مقالات نشان می‌دهند که طرحواره بدنی مفهومی ایستا یا صرفاً زیستی نیست، بلکه ساختاری پویاست که در تعامل مداوم میان بدن، محیط، تاریخچه فرهنگی-اجتماعی و تجربه زیسته شکل می‌گیرد و به‌روز می‌شود. این روند نظری روشن می‌سازد که مرزبندی دقیق و تعریف نهایی از طرحواره بدنی نیازمند رویکردی چندسطحی و میان‌رشته‌ای است که پدیدارشناسی، نوروساینس، روان‌شناسی و علوم اجتماعی را هم‌زمان در بر گیرد.

an overview of the challenges in describing the exact demarcation of the body schema

the body schema, as a foundational construct in cognitive science, psychology, and neuropsychology, plays a key role in regulating motor functions, spatial perception, and body–mind integration. to achieve a comprehensive and applicable understanding of the body schema, it is essential to develop an integrative and interdisciplinary framework that coherently incorporates sensory-motor, cognitive, and phenomenological dimensions. in this context, conceptual overlaps between body schema, body image, and body representation have led to theoretical ambiguities and fragmentation within the scientific literature.the present study aims to systematically examine the conceptual challenges involved in delineating these constructs within the broader discourse of embodied cognition and to identify the theoretical and empirical foundations of the body schema.this research employed a systematic review approach based on prisma guidelines. relevant sources were retrieved from national and international academic databases between 1971 and 2025 (corresponding to 1382–1404 in the iranian calendar) using keywords related to the body schema. from an initial pool of 64 articles, 10 studies—both empirical and theoretical—met the inclusion and exclusion criteria and were selected for final analysis.overall, the reviewed studies indicate that the body schema is not a static or purely biological construct but a dynamic structure continually shaped and updated through interactions between the body, environment, socio-cultural history, and lived experience. this theoretical trajectory underscores the need for a multilayered, interdisciplinary approach—one that incorporates phenomenology, neuroscience, psychology, and the social sciences—to achieve a precise and functional conceptualization of the body schema.