برنامه‌ها و سیاست‌های توسعه‌ای در ایرانِ قبل از انقلاب؛ دگرگونی نظام ارضی و فروپاشی اقتصاد روستایی

هدف پژوهش حاضر، تحلیل وضعیت اقتصاد روستایی و نسبت آن با امر توسعه و نوسازی در ایران است. گزاره اصلی این است که اقتصاد روستایی در دوره ی پهلوی دوم، دچار افول و سپس فروپاشی گردید که این مسئله به میانجی سیاست‎ها و برنامه های توسعه_ برنامه های عمرانی توسعه، اصلاحات ارضی، نظام های بهره برداری مدرن «نظیر ایجاد واحدهای کشت و صنعت شرکت های سهامی زراعی، تعاونی های تولید»_ اتفاق افتاده است. بیشتر مطالعات در مورد توسعه روستایی در ایران با دیدگاه نوسازی انجام‌گرفته که نشان از پیوند این نظریه با برنامه های توسعه ای می باشد. مدرنیزاسیون و توسعه آمرانه در امتزاج با صنعتی شدن و شهرنشینی در ایران به‌عنوان دستگاه مفهومی این پژوهش صورت‌بندی شد. اعتبار داده ها با کیفیت منابع و شیوه تجزیه‌وتحلیل داده ها به‌صورت توالی تاریخی و ضرورت برنامه ها مدنظر قرارگرفته است. نتایج پژوهش نشان داد که برنامه ها و اقدامات توسعه ای ذیل الگوی نوسازی، باوجود برخی پیامدهای مثبت، به تدریج و با روند روبه رشد فروش نفت و تاثیرات آن بر اقتصاد ایران، و با دگرگونی نظام ارضی، تغییر شیوه حکمرانی روستایی، سلطه نظام برنامه ریزی آمرانه و ظهور نظام سرمایه داری تجاری- صنعتی، زمینه های فروپاشی اقتصاد روستایی را فراهم نموده اند. این روند، مهاجرت روستا- شهری، کاهش تولیدات کشاورزی، خروج نیروی فعال کار از روستاها، عدم سرمایه گذاری در بخش کشاورزی و تولیدی و وابستگی به دولت، توجه دولت به بخش های عمرانی، به حاشیه راندن مشارکت روستایی و ارجحیت اقتصادِ کلان بر فرهنگ و اجتماع را به دنبال داشته است.

development programs and policies in iran before the revolution; transformation of the land system and the collapse of the rural economy

the purpose of this research is to analysis of the state of rural economy and its relationship with the development and modernization in iran. the main proposition is that the rural economy declined and then collapsed during the second pahlavi period, which was caused by development measures and plans, land reforms, modern exploitation systems, such as the creation of agricultural units, agricultural joint-stock companies, production cooperatives have happened. most of the studies on rural development in iran have been carried out with the perspective of modernization, which shows the connection of this theory with development programs. modernization and authoritarian development combined with industrialization and urbanization in iran was formulated as the conceptual device of this research. the validity of the data with the quality of the sources and the method of data analysis in the form of historical sequence and the evolution of the programs have been taken into consideration. the results of the research showed that the development plans and measures under the modernization model, despite some positive consequences, gradually and with the growing trend of oil sales and its effects on iran's economy, and with the transformation of the zamindari system, the change of rural governance, the dominance of the authoritarian planning system and the emergence of the commercial-industrial capitalist system have provided the grounds for the collapse of the rural economy. this process of rural-urban migration, reduction of agricultural production, departure of the active labor force from the villages, lack of investment in the agricultural and productive sector and dependence on the government, attention of the government to the construction sectors, isolation of villages participation and the preference of macroeconomics over culture and the community has followed.