شیوه‌ها و آثار تعیین دین در فرض عدم‌دسترسی به حاکم

دِین، یک مال کلّی است که در ذمّه مدیون قرار دارد. برای دین دو مرحله می‌توان در نظر گرفت: مرحله‌ تعلّق به ذمّه مدیون و مرحله‌ خروج آن از ذمّه مدیون و تعلّق به یک مال معیّن. مرحله‌ اخیر به طور معمول با تعیین و تسلیم مصداق دین به دائن تحقّق می‌یابد. در صورتی که دائن حاضر به پذیرش مصداق دین باشد و آن را قبض نماید مشکلّی پیش نمی‌آید اما گاه بدهکار درصدد ادای دین برمی‌آید و طلبکار از قبول آن خودداری می‌کند. در این صورت، طبق ماده 273 قانون مدنی، بدهکار با دادن مصداق دین به حاکم یا قائم مقام وی بری الذمّه می‌شود. ماده مذکور حکم عدم وجود یا دسترسی به حاکم را بیان نکرده است. از لحاظ فقهی، در این موارد مدیون می‌تواند بخشی از مال خود را به عنوان طلب دائن تعیین نماید. سوال این است که تعیین مصداق دین به چه شیوه‌ای صورت می‌گیرد و چه آثاری دارد؟ این مقاله، با استفاده از روش تحلیلی و ابزار کتابخانه‌ای در صدد تبیین شیوه‌های تعیین دین و اثبات این مطلب است که تعیین مصداق دین موجب برائت ذمّه مدیون و ورود مصداق مذکور به ملک دائن می‌گردد.

methods and effects of determining debt in case of non-access to the ruler

debt is a generic property that situated in the zemmah of the debtor. debt has two stages: situating in the debtor’s zemmah and its exit from the debtor’s zemmah and belonging to a certain property. the next stage is usually performed by determining and submitting an instance of debt to the creditor. if the creditor is willing to accept the debt and collect it, there is no problem, but sometimes the debtor tries to pay the debt and the creditor refuses to accept it. in this case, according to article 273 of the iranian civil code, the debtor is discharged by giving the instance of debt to the ruler or his deputy. the article does not provide for the situations where the ruler is not exist. from a jurisprudential point of view, in these cases, the debtor can designate a part of his property as payment for debt. the question is in what way adebt can be determined and what effects does it have? the present article, using the analytical method and library tools, aims to explain the methods of determining the debt and to prove that designating the debt in an specific instance leads to the acquittal of the debtor’s liability and that instance into the property of the creditor.