تبیین عوامل اجتماعی دگردیسی شهر اسلامی در دوره معاصر با تاکید بر شهر تهران

هدف پژوهش حاضر، تبیین عوامل اجتماعی تطور و توسعه شهر تهران با تاکید بر مولفه‌های شهر اسلامی در دوره‌های قاجاریه و پهلوی (1304-1321) است که طبق روش تحقیق کیفی از تحلیل تاریخی و تحلیل هرمنوتیک تفسیری به موازات یکدیگر بهره گرفته شده است. طبق یافته‌های تحقیق، مهم‌ترین و بنیادی‌ترین تغییرات اجتماعی تهران در دوره قاجاریه تجربه شده، دورانی که جمعیت شهر به سه برابر می‌رسد و تغییرات اجتماعی (نظیر تغییر الگوی زندگی ساکنان و هجوم عناصر و نمادهای غربی) منجر به تغییرات معماری و شکل‌گیری سبکی به نام سبک تهران در عین و ذهن افراد جامعه می‌گردد. از سوی دیگر، درپی سیاست‌های تجددگرایی سال‌های 1304-1321، شاهد شدت گرفتن ورود فرهنگ غربی به شکل بی‌سابقه‌ای در تهران هستیم. درواقع، مهمترین تغییرات اجتماعی و مواجه و رویارویی با ناشناخته‌ترین مسائل شهری در بین مردم، در این دوره در شهر تهران به عنوان یک شهر اسلامی (و یک واقعیت اجتماعی) بروز و نمود پیدا می‌کند. طبق نتایج تحقیق، ایجاد و تحول عوامل اجتماعی شهر تهران، با تاثیر گذاری عاملیت‌ها و عوامل سیاسی (داخلی و خارجی) و تعامل یکطرفه افراد در شهر با این ساختارها، بر مهمترین معیار‌ها و مولفه‌های شهر اسلامی نظیر نظم (برهم ریختن نظم اجتماعی سنتی و ارائه نظم جدید و ناآگاه)، کالبد اسلامی (اقتباس از معیار‌های غربی و نادیده گرفتن معیار‌های اسلامی و بومی) و وجود هویت توحیدی (چالش هویت سنتی-مذهبی با هویت مدرن و متکثر) به پیش رفته است و اجتماع شهری را با چالش‌های متعدد خرد و کلان مواجه کرده است.

explaining the social factors of the transformation of the islamic city in the contemporary period with emphasis on the city of tehran

the problem and aim of the present study is to explain the social factors of the evolution and development of tehran, with an emphasis on the components of the islamic city in the qajar and pahlavi periods (1304-1321), which, according to the qualitative research method, historical analysis and interpretative hermeneutic analysis have been used in parallel. according to the research findings, the most important and fundamental social changes in tehran were experienced in the qajar period, a period when the city’s population tripled and social changes (such as changes in the lifestyle of residents and the influx of western elements and symbols) led to architectural changes and the formation of a style called tehran style in the eyes and minds of the people. on the other hand, following the modernist policies of the years 1304-1321, we are witnessing an unprecedented increase in the entry of western culture in tehran. in fact, the most important social changes and the confrontation with the most unknown urban issues among the people, are manifested and manifested in tehran as an islamic city (and a social reality) during this period. according to the research results, the creation and evolution of social factors in tehran, with the influence of political agencies and factors (internal and external) and the one-sided interaction of individuals in the city with these structures, has advanced on the most important criteria and components of the islamic city, such as order (disrupting the traditional social order and presenting a new and unconscious order), islamic body (adapting western criteria and ignoring islamic and indigenous criteria), and the existence of monotheistic identity (challenging traditional-religious identity with modern and plural identity), and has confronted the urban community with numerous micro and macro challenges.