چالش‌های حقوقی تشکیل صندوق جبران خسارات ناشی از جرایم و تخلفات بورسی؛ با نگاهی به حقوق بازار سرمایه آمریکا

صندوق منصفانه (fair fund)، راهکاری است که در نظام حقوقی آمریکا جهت جبران خسارات ناشی از جرایم و تخلفات در بازار سرمایه پیش‌بینی شده است. مطابق مقررات کنونی، عواید نامشروع ناشی از نقض مقررات و همچنین، جرایم نقدی انضباطی (مدنی) دریافت‌شده از مجرمان یا متخلفان در صندوق منصفانه جمع-آوری می‌گردد تا در نهایت، میان سرمایه‌گذارانِ زیان‌دیده توزیع شود. یکی از مباحث مهمی که در رابطه با صندوق منصفانه وجود دارد، چالش‌هایی است که نسبت به تشکیل آن مطرح شده است. در این مقاله که به روش توصیفی–تحلیلی و با مراجعه به منابع کتابخانه‌ای فراهم آمده، این چالش‌ها بررسی و جایگاه آن در صندوق قابل‌پیش‌بینی جهت جبران خسارات ناشی از جرایم و تخلفات در بازار سرمایه ایران تبیین می‌گردد. در پایان، پس از واکاوی تاریخچه پیدایش صندوق منصفانه، این نتیجه حاصل می‌شود: در حقوق آمریکا، سه چالش «جبران خسارت ناکافی»، «محدود یا سلب شدن حق اقامه دعاوی موازی» و «دور در جبران خسارات» که نسبت به صندوق منصفانه مطرح شده، دفع شده و مجالی برای رشد پیدا نکرده‌اند. به‌همین ترتیب، در حقوق ایران نیز، این چالش‌ها مانع تشکیل صندوق جبران خسارات ناشی از جرایم و تخلفات در بازار سرمایه نخواهند بود.

legal challenges of establishing a compensation fund for exchange market crimes and violations; with a reflection on american capital market law

in the united states of america, the fair fund is a solution that is intended to compensate for losses caused by the violation of capital market regulations. according to the current regulations, the disgorgement of ill-gotten profits resulting from the violation of the regulations as well as the civil penalties are collected in the fair fund to finally be distributed among the injured investors. one of the important issues related to the fair fund is the challenges that have been raised regarding its establishment. in this article, which is provided by a descriptive-analytical method and by referring to library sources, these challenges are examined and its place in the predictable compensation fund for crimes and violations in the capital market of iran is explained. in the end, after analyzing the history of the establishment of the fair fund, the following conclusion is reached: in american law, insufficient compensation, limited or denial of the right to file parallel litigations and circularity in compensating damages which have been criticized to the fair fund, rejected and have not found ground for growth. similarly, in iranian law, these challenges will not prevent the establishment of a compensation fund for crimes and violations in the capital market.