شناسایی و رتبه بندی عوامل موثر بر بی‌ثباتی بورس اوراق بهادار‌تهران: با رویکرد دیمتل و فرآیند تحلیل شبکه ای (تکنیک دنپ)

هدف این پژوهش، شناسایی و رتبه‌بندی مولفه‌های بی‌ثباتی بورس اوراق بهادار تهران است. لذا، ابتدا با بررسی مبانی نظری و پیشینه پژوهش و انجام مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با خبرگان، مولفه‌های اصلی و فرعی استخراج و مورد اجماع نظر خبرگان مالی قرار گرفت؛ سپس با به کارگیری رویکرد ترکیبی دیمتل و فرآیند تحلیل شبکه‌ای ( دنپ )، روابط بین معیارها مشخص و اولویت‌بندی و وزن‌دهی آنها صورت پذیرفت. جامعه آماری این پژوهش شامل خبرگان مالی (اعضای هیات علمی دانشگاه با مرتبه حداقل استادیار که صاحب نظر و دارای تجربه کاری و حرفه‌ای در بازار سرمایه هستند ) بوده که بر اساس نمونه‌گیری هدفمند و اشباع نظری، در بخش کیفی و برای اجرای تکنیک تحلیل تم 14 نمونه انتخاب و از آنها مصاحبه به عمل آمد و در بخش کمی جهت اجرای تکنیک دنپ 28 نمونه انتخاب گردید. بر اساس نتایج پژوهش، 12 زیرمعیار در قالب 4 معیار اصلی در مصاحبه‌های اکتشافی شناسایی شدند. در مرحله دوم نیز، پس از تحلیل معیارها و زیر معیارها، جایگاه هر یک از آنها به عنوان اثرگذار (علت) و اثرپذیر (معلول)، مشخص گردید. براساس وزن‌دهی به معیارهای اصلی، حاصل از سوپر ماتریس موزون و همگرا شده، نتایج پژوهش نشان می‌دهد که معیار عوامل اقتصادی دارای بیشترین وزن و رتبه اول بوده و معیارهای تاثیر دولت، ویژگی‌های بورس اوراق بهادار تهران و عوامل سیاسی به ترتیب دارای رتبه‌های دوم، سوم و چهارم می‌باشند.

identification and ranking of factors affecting the instability of tehran stock exchange:with dimtel's approach and network analysis process

the purpose of this research is to identify and rank the volatility components of stock exchange. therefore, first by examining the theoretical foundations and background of the research and conducting semi-structured interviews with experts, the criteria and sub-criteria were extracted and agreed upon by experts. then by applying the combined approach of dimtel and the process of network analysis (dnp), relationships between specific criteria and their prioritization and weighting were done. the statistical community of this research included financial experts (academic staff members of the university with the rank of at least assistant professor who have opinions and have working and professional experience in the capital market) which is based on purposive sampling and theoretical saturation, in the qualitative section, 14 samples were selected and interviewed to implement the theme analysis technique and in the quantitative section, 28 samples were selected to implement the denap technique. based on the results of the research, 12 sub-criteria were identified in the form of 4 main criteria in exploratory interviews. in the second stage, after analyzing the criteria and sub-criteria, the position of each of them as cause and effect was determined. based on the weighting of the main criteria, obtained from the balanced and converged super matrix, the results of the research show that the criterion of economic factors has the highest weight and the first rank, and the criteria of the government's influence, the characteristics of the tehran stock exchange, and political factors have the second, third and fourth ranks respectively.