واکاوی سیاست خارجی برآمده از قانون اساسی مشروطه: تفسیر جامعه شناختی تاریخی

ایران در اوایل سده بیستم با انقلاب مشروطه و تشکیل نخستین مجلس موسسان به تدوین اصول سیاست خارجی اقدام نمود. مختصات سیاست خارجی در قانون اساسی مشروطه غیرانقلابی، عقلانی و مبتنی بر بی طرفی و روابط خارجی مسالمت آمیز می باشد. علی رغم سیاست نفوذ روس و انگلیس در ایران و به دنبال آن تحمیل قراردادهای سیاسی و اقتصادی در سال های منتهی به انقلاب مشروطه، پرسشی که مطرح می شود این است که چرا برونداد سیاست خارجی در قانون اساسی انقلاب مشروطه عمدتاً واقع گرایانه، غیرانقلابی، عقلایی و همراستا با نظام بین الملل شکل گرفته است؟ فرضیه ای که با استفاده از نظریه جامعه شناسی تاریخی انقلاب جرج لاوسن برای پاسخ به این پرسش مطرح می کنیم این است که پیکربندی پیچیده ای از زمینه ‌های اقتصادی، سیاسی و اجتماعی داخلی همسو با عوامل بین المللی به شکل گیری موقعیت انقلابی و ائتلاف نیروهای داخلی و قدرتهای خارجی در مسیر انقلاب و درنتیجه، پدیدار سیاست خارجی عقلانی، واقع ‌گرایانه و مسالمت آمیز توسط روشنفکران در قانون اساسی منجر شده است. روش این پژوهش تاریخی- تفسیری و متکی برمنابع کتابخانه ای است.

investigating the foreign policy derived from the constitutional revolution law: a historical sociological interpretation

in the early 20th century, with the constitutional revolution and the formation of the first constituent assembly, iran legislated the principles of foreign policy. the attributes of foreign policy in the constitutional law are non-revolutionary, rational, based on neutrality and peaceful foreign relations. despite the policy of russian and british influence in iran, followed by the imposition of political and economic contracts in the years leading to the constitutional revolution, the question that is raised is why has the foreign policy output of the constitutional revolution mainly been realistic, non-revolutionary and formed in line with the international system? the hypothesis that we propose to answer this question is that a complex configuration of internal economic, political and social aspects in connection with international factors is the formation of the revolutionary situation and the coalition of mobilization of internal forces and foreign powers on the path of revolution. as a result, it has led to the emergence of a rational, realistic and peaceful foreign policy. the method of this historical-interpretive research is based on george lawson’s theory of historical sociology.