ارزیابی وضعیت پایداری مراتع ییلاقی استان فارس مطالعه موردی مرتع خم‌نمدان شهرستان اقلید

ﻣﻔﻬﻮم ﭘﺎﻳﺪاری در ﻓﺮاﻳﻨﺪ ﺗﻮﺳﻌﻪ و به‌طور وﻳﮋه در ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ‌ﻣﻨﺎﺑﻊ‌ﻃﺒﻴﻌﻲ و مرتعداری، ﻣﺘﻨﺎﻇﺮ ﺑﺮ ﭘﺎﻳﺪاری اﻛﻮﻟﻮژیکی، اﻗﺘﺼﺎدی، اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ و ﻓﺮﻫﻨﮕﻲ اﺳﺖ. هدف این مقاله ارزیابی وضعیت پایداری مراتع ییلاقی استان فارس بود. ابتدا با مرور ادبیات تحقیق و مصاحبه‌های اکتشافی با خبرگان، شاخص‌های پایداری مرتع (1. اقلیم و هیدرولوژی (h) 2. تولید گیاهی (p) 3. خاک (s) 4. انسان (a)) استخراج شدند. از ابزار پرسش‌نامه برای گرد‌آوری داده استفاده شد که روایی یا اعتبار آن با نظر خبرگان و متخصصان و پایایی پرسش‌نامه با استفاده از آزمون آماری آلفای کرونباخ (مقدار بیشتر از 7/0) تایید شد. پرسش‌نامه پژوهش مبتنی بر منطقه کلید مراتع ییلاقی استان فارس یعنی مرتع خم‌نمدان شهرستان اقلید، بین افراد متخصص، اجرایی و مسلط به شرایط منطقه توزیع شد. داده‌های گردآوری شده بر اساس منطق بولین، ارزیابی و با استفاده از نرم‌افزار‌ excel تحلیل شدند. نتایج نشان داد مرتع خم‌نمدان در وضعیت ناپایداری قرار داشته و شاخص‌ انسان و زیرشاخص اقتصادی آن در پایداری مرتع، موثرتر بوده و به‌عنوان عوامل کلیدی فشار بر زیست‌بوم عمل ‌می‌کنند. در نهایت، این پژوهش چارچوبی شامل چهار شاخص اصلی و 27 زیرشاخص عملیاتی را ارائه کرد که ‌می‌تواند به عنوان ابزاری معتبر برای پایش، ارزیابی و برنامه‌ریزی مدیریت پایدار در مراتع ییلاقی استان فارس مورد استفاده قرار گیرد.

assessment of the sustainability status of summer rangelands in fars province: a case study of the kham-namdan rangeland, eqlid county

sustainability in development -particularly in natural resource and rangeland management- covers ecological, economic, social, and cultural dimensions. this study evaluates the sustainability status of summer rangelands in fars province, iran. a set of four main indicators of rangeland sustainability were identified through a literature review and expert interviews: (1) climate and hydrology (h), (2) plant production (p), (3) soil (s), and (4) human (a). a structured questionnaire was developed and tested. its validity was confirmed by experts, and its reliability was supported by a cronbach's alpha value above 0.7. field data were collected in the kham-namdan summer rangeland of eqlid county, a representative area of summer rangelands in fars province. respondents included specialists, managers, and local stakeholders familiar with the environmental and socio-economic context. data were analyzed using boolean logic and microsoft excel software. results showed that the kham-namdan rangeland is currently in an unsustainable condition. the human indicator, especially the economic sub-indicator, had the strongest effect on overall sustainability and was identified as a major pressure on the ecosystem. this study proposes a practical framework with four main indicators and 27 operational sub-indicators. the framework can support continuous monitoring, evaluation, and planning for sustainable rangeland management in fars province.