پهنه‌بندی مخاطرات ژئومورفولوژیکی با تاکید بر سیلاب (منطقه مورد مطالعه:‌ دامنه جنوبی دماوند)

مباحث روش‌شناسی در مخاطرات ژئومورفولوژیک از جمله ابزارهای علمی و فکری هستند که هیچ دانش پژوه جدی در این رشته نمی‌تواند خود را از آنها معاف کند. سیلاب یکی از مخاطراتی است که هر سال خسارات مالی و جانی فراوانی را در جهان و ایران به دنبال دارد. از این‌رو، مطالعه و تهیه نقشه پهنه‌بندی سیلاب امروزه یکی از اولویت‌های هر کشور به شمار می‌آید. در این تحقیق به بررسی و پهنه‌بندی مخاطرات سیلاب در دامنه‌های جنوبی دماوند پرداخته شده است. برای تهیه نقشه پهنه‌بندی در ابتدا به شناسایی عوامل موثر در بروز سیلاب با استفاده از مبانی نظری و پیشینه تحقیق پرداخته شد. در وقوع سیلاب پارامترهای شرایط شکل حوضه، نوع خاک، شیب حوضه، رتبه رودخانه، شدت بارندگی، کاربری اراضی به عنوان متغیرهای اصلی شناسایی شدند. فایل‌‌های رقومی هر یک از این متغیرها در محیط نرم‌افزار arcmap تهیه گردید. برای مدل‌سازی و پیش‌بینی خطر وقوع سیلاب در پژوهش حاضر، از مدل تحلیل سلسله مراتبیahp استفاده شد. برای وزن‌دهی و مقایسه زوجی متغیرها و زیرمتغیرها با یکدیگر از نظرات 25 خبره و کارشناس رشته جغرافیا با مدرک کارشناسی ارشد و دکتری استفاده گردید. با استفاده از روش سلسله مراتبی نقشه پهنه‌بندی خطر وقوع خطر سیلاب منطقه در پنج پهنه خطر تقسیم شد. نتایج نشان داد که منطقه خیلی خطرناک با تعداد 5678 پیکسل برابر با 9/1 درصد مساحت منطقه را در برگرفته است. منطقه خطرناک با تعداد 7758 پیکسل 5/12 درصد منطقه را در برگرفته است. پهنه با خطر متوسط با تعداد پیکسل 43276 تقریبا 7/69 درصد مساحد منطقه را در برگرفته است. پهنه کم خطر و بی‌خطر رویهم 9 درصد منطقه را در برگرفته‌اند.

zoning of geomorphological hazards with an emphasis on floods) study area: southern slope of damavand(

methodological considerations in the study of geomorphological hazards are essential scientific tools that no serious researcher in this field can overlook. flooding is one of the most significant natural hazards, causing substantial financial and human losses worldwide, including in iran. as such, the study and preparation of flood hazard zoning maps have become a priority in many countries. this research focuses on the assessment and zoning of flood hazards on the southern slopes of mount damavand. to develop the zoning map, key factors contributing to flood occurrence were first identified based on theoretical foundations and existing research. these factors include basin shape, soil type, slope gradient, river characteristics, rainfall intensity, and land use. digital layers for each variable were prepared using arcgis 10.4 software. the analytic hierarchy process (ahp) was employed to model and predict flood risk. for the weighting and pairwise comparison of variables and sub-variables, input was collected from 25 experts in geography holding master’s and doctoral degrees. using the hierarchical method, the flood hazard map categorized the study area into five risk zones. the results indicated that the &very high risk& zone covers 5,678 pixels, accounting for 9.1% of the area. the &high risk& zone comprises 7,758 pixels (12.5%), while the &moderate risk& zone includes 43,276 pixels (approximately 69.7%). the remaining area falls into &low-risk& and &safe& zones, together covering around 9% of the total area.