تبارشناسی کلان‌استعاره‌های حوزۀ بیماری و درمان در طب سنتی، طب مدرن، طب عامیانه و متون روایی

نظریۀ استعاره های شناختی، محصولِ نگاهِ نوین زبان شناسی شناختی به استعاره است. وابستگی استعاره های شناختی و اندیشگانی به پارادایم های تاریخی موضوعی است که در این تحقیق بررسی شده است. استعاره های حوزۀ بیماری و درمان، برای نمونه، برگزیده شده و با شواهد حاضر نشان داده خواهد شد که تحولات تاریخی ، موجب تغییر در پارادیم های تاریخی و به‌تبع آن، تحول کلان استعاره های شناختی می گردند. در این تحقیق، چهار حوزه 1) طب سنتی، 2) طب مدرن، 3) طب عامیانه و 4) حکایات مربوط به بیماری و درمان، در متون روایی بررسی شده است. بررسی ما که با روش تبارشناسانه انجام می گیرد، نشان می دهد که استیلای رویکرد اخلاطی بر طب سنتی، کلان استعارۀ «بیماری به‌مثابۀ عدم تعادل» و «درمان به‌مثابۀ بازگشت به تعادل» را می سازد. در طب مدرن، تمرکز بر عوامل کشنده، مثل میکروب ها، ویروس ها، سلول های سرطانی و همچنین توانمندی انسان ها در رویایی با بیماری ها، ساختِ استعارۀ «بیماری به‌مثابۀ جنگ» و «درمان به‌مثابۀ پیروزی» را میسر می سازد. روح انگاری، به‌عنوان اصلی ترین پارادیم در باورهای عامیانه استعارۀ «بیماری به‌مثابۀ روح پلید/ تسخیر» و «درمان به‌مثابۀ نجات و رهایی» را در طب عامیانه می سازد؛ اما حکایات مربوط به بیماری و درمان، در متون روایی، از پارادایم اقناع، تاثیر می پذیرند که با پارادایم های مرسوم پزشکی به کلی متفاوت است. ماهیت اقناعی و خیال انگیزی، ساخت استعاره هایی همچون «بیماری به‌مثابۀ عقوبت»، «درمان به‌مثابۀ پاداش» و «طبابت به‌مثابۀ خلاقیت» را موجب می شود.

genealogy of mega-metaphors of disease and treatment in traditional, modern and, folk medicine vs. narrative texts

the theory of cognitive metaphor is the product of the modern cognitive linguistic approach to metaphor. this research investigates the connection between cognitive and conceptual metaphors and historical paradigms. accordingly, metaphors of illness and treatment have been chosen as the target samples to argue that as historical developments have resulted in the transformation of historical paradigms as well as cognitive mega-metaphors. in this research, four domains, 1) traditional medicine, 2) modern medicine, 3) folk medicine and 4) anecdotes related to illness and treatment have been observed. using a genealogical method, this research shows that the dominance of humoral approach over traditional medicine creates the macro-metaphor of disease as an imbalance and treatment as a return to balance. in modern medicine, the focus on fatal factors such as microbes, viruses, cancer cells along with human capability in coping with diseases, creates the metaphor of disease as war and treatment as victory. as the main paradigm in folk beliefs, spiritualism shapes the metaphor of disease as evil spirit/possession and treatment as rescue and release in folk medicine. but the anecdotes related to illness and treatment in narrative texts are influenced by the paradigm of persuasion, which is completely different from conventional medical paradigms. the nature of persuasion and fantasy result in the construction of metaphors such as illness as punishment, treatment as reward and medicine as creativity.